Monday, October 14, 2019

मराठीत बोला आणि लिहा सहजपणे...

इंटरनेटवर आज मोठ्या प्रमाणात मराठी भाषेतून लेख कविता ब्लॉग्स व ई-बुक उपलब्ध झालेले दिसतात. हा सारा सृजनशील पसारा वेगाने वाढत चाललाय. मराठी भाषेसाठी इंटरनेट व त्यावर लिहिली जाणारी मराठी आज एक प्रकारे टेक्नो-संजीवनीच काम करीत आहे. ज्यांना आपल्या भाषेत व्यक्त व्हायचंय, त्यांच्यासाठी अनेक मुक्त व्यासपीठ इंटरनेट मी उपलब्ध करून दिलीत.
आज वाचकांची संख्या लेखकांपेक्षा जास्त असली तरी प्रत्येक वाचतात एक सुप्त लेखक घडल्याचा दिसतो. अनेक जणांना लिहायचं असतं. इंटरनेटद्वारे व्यक्त व्हायचं असतं, परंतु लिहायचं कसं? हा पहिला प्रश्न पडतो. फॉन्ट कोणता? सॉफ्टवेअर कोणते? कसे टाईप करायचं? असे अनेक प्रश्न मराठी लेखकांना पडतात. युनिकोड व नॅचरल लँगवेज प्रोसेसिंग द्वारे मराठी भाषा आता सहजपणे संगणकात वापरता येऊ लागलीये. ही सर्व संगणक तंत्रज्ञानाची किमया आहे. संगणकात मराठीसाठी कोणताही फॉन्ट वापरला जात नाही. युनिकोडच्या साह्याने इंग्रजी सारखीच अन्य कोणतीही भाषा आपण संगणकात सहजपणे वापरू शकतो. त्यासाठी विविध प्रकारचे एडिटर्सही उपलब्ध झाली आहेत. यातीलच बहुतांश एडिटर्स हे गुगल ट्रान्सलिटरेशन ची मदत घेतात. याद्वारे कोणीही सहजपणे मराठीत टाईप करू शकतो. अनेकांना तर टाईप करण्याचा व लिहायचाही कंटाळा असतो. त्यासाठी ही विविध सुविधा अँड्रॉइड ऍपच्या साह्याने उपलब्ध झालेल्या आहेत. खाली दिलेल्या लिंक वर असेच एक सुलभ ॲप गूगल प्ले स्टोअरवर उपलब्ध आहे. गुगलचे 'स्पीच टू टेक्स्ट' तंत्रज्ञान वापरून हे ऍप मराठीत बोललेली माहिती टेक्स्ट मध्ये अर्थात संगणकात मराठी भाषेत आपोआप टाईप करून दाखविते. विशेष म्हणजे यात आपले बोलणे मराठी टाईप करून अन्य भाषेत भाषांतरित करण्याचीही सुविधा आहे! जेव्हा तुम्ही सदर ॲप इन्स्टॉल करून उघडाल तुम्हाला वरच्या बाजूला पाच आयकॉन्स दिसतील. त्यातील मधल्या आयकॉनवर क्लिक करून तुम्हाला फक्त आपल्या भाषेत स्पष्टपणे बोलायचं आहे. जसजसे तुम्ही बोलत जाल तसे या ॲपच्या एडिटरवर टाईप होत जाते. विशेष म्हणजे सदर ॲपचा वेग खूपच चांगला असून असून त्याची अचूकता 99% मानायला काहीच हरकत नाही. एडिटरमध्ये टाईप झालेले मराठी वाक्य तुम्ही दुसरीकडे कुठेही थेट कॉपी व शेअरही करू शकता. ॲप वापरताना एक गोष्ट लक्षात ठेवायची एक की, तुमचं मोबाईल इंटरनेटला जोडलेला असायला हवा.
असं हे मराठीतले एक सुंदर ऍप आहे. चला तर मग ते वापरूया व इंटरनेटवरची मराठी समृद्ध करूयात. 
 
 
 

Sunday, October 13, 2019

पोलिसांची प्रतिमा

पोलीस व प्रत्येकाच्या जीवनाशी निगडित एक वेगळ्याच प्रकारचा विषय असतो. कधी ना कधी ह्या विषयाची आपल्याबरोबर गाठ पडत असते. परंतु, ही गाठ सकारात्मकतेपेक्षा नकारात्मकते कडे जास्त झुकलेली दिसते. केवळ माझाच नाही तर अनेकांचा अनुभव कदाचित असाच असावा.
साधारण वर्षभरापूर्वीची गोष्ट आहे. पुणे ते नाशिक रस्त्यावर आंबेगाव तालुक्यात कळंब नावाचे एक खेडे आहे. या गावातून पुणे-नाशिक महामार्ग अतिशय अरुंद भागातून जातो. घोड नदीच्या काठावर वसलेल्या या गावात नदीवरचा एक अरुंद पूलही आहे. त्यादिवशी नाशिकला जाताना या पुलावर आमचा अपघात झाला होता. एका सेलेरियो कारने s-cross कारला मागून धडक दिली. त्यामुळे त्या कारने आमच्या कारला धडक दिली व आमची कार पुढच्या एसयूव्ही कारला धडकली! अशा तऱ्हेने एकाच वेळी चार गाड्या एकमेकांना धडकल्या होत्या. आमच्यासह सर्वजण सर्वात शेवटच्या कार ड्रायवरवर भयंकर भडकले होते. त्याला फक्त मारायचे बाकी ठेवले होते. त्यातच आमच्या मागच्या गाडीच्या ड्रायव्हरने पोलिसात तक्रार करण्याची धमकी दिली. प्रत्यक्षात त्याने तसे केले नसते. परंतु जवळच्या पोलिस चौकीला कुठून तरी वास लागलाच! थोड्याच वेळात दोन कॉन्स्टेबल पंचनामा करण्यासाठी दाखल झाले. हे सर्व अपघात प्रकरण पोलिसात लवकरच नोंद होणार, अशी परिस्थिती होती. परंतु याबाबतीत आजूबाजूच्या लोकांनी आमची समजूत काढण्याचा प्रयत्न केला. सर्वांचे असेच म्हणणे होते की, पोलिसात गेल्यावर त्यांना चार-पाच हजार रुपये द्यावे लागतील. विशेष म्हणजे अशा मताचे जवळपास सर्वच लोक तिथे होते! सर्वांना हेच वाटत होते की, तुम्ही आपापसात मिटवून घ्या. कशाला पोलिसांची 'झंझट'? त्यावेळी एकंदरीत पोलिसांची जनमानसात काय प्रतिमा असेल, हे ध्यानात आले आणि हा विषय पोलिसात मात्र गेला नाही.
वरील घटनेनंतर साधारणत: चार महिन्यांनी भोसरीच्या स्पाईन रोड सिग्नलपाशी मला असाच अनुभव आला. एक दारू पिऊन चाललेला बेवडा माझ्या गाडीला मागून येऊन घासून गेला. अर्थात त्यामुळे त्याच्यात गाडीचे जास्त नुकसान झाले होते. तरीही बेवडे साहेब गाडीतून उतरून तावातावाने भांडायला आले. त्यावेळेसही सदर प्रकरण पोलिसात जाण्याच्या वाटेवर होते. परंतु पुन्हा सर्वांच्या म्हणण्यानुसार पोलिसात जाणे म्हणजे पैसे आणि वेळ दोन्ही वाया घालवणे होय. पोलीस खायलाच टपलेले असतात, असे अनेकांचे म्हणणे होते आणि हेही प्रकरण इथेच थांबले.


फक्त याच दोन नाही तर अशा अनेक त्रयस्थ ठिकाणी अशाच प्रकारचा अनुभव येतो. यातून कोणता बोध घ्यावा, तेच समजत नाही. सिंघम आणि दबंग हे केवळ चित्रपटात शिट्ट्या मिळवण्यासाठी असतात, असेच यातून एकंदरीत दिसते. केवळ पोलिसच नाही तर अनेक सरकारी कर्मचाऱ्यांना बद्दल अशाच प्रकारचे अनुभव आपल्या नागरिकांकडे आहेत आणि विशेष म्हणजे त्यांना त्याची सवय झालीये! अनेक ठिकाणी तर ही संस्कृती मानली जाते. त्यामुळे एकंदरीत सरकारी कर्मचारी ही जमात वेगळीच आहे. त्यांच्या वाटेला जायला नको. असा ग्रही आमच्यासारख्यांच्या मनात तयार झालाय. कधी कोणत्या सरकारी कार्यालयात गेले की तेथील लोक केवळ आपल्या कडून पैसे उकळायला बसलेत, असंही बऱ्याचदा वाटून जातं. हा ग्रह पुसून टाकण्यासाठी कधीतरी एखादा प्रामाणिक अधिकारी आमच्यासारख्यांच्या अनुभवात जमा व्हावा असेही वाटते. वाट बघुयात.

Friday, October 11, 2019

एक्झाम वॉरियर्स - नरेंद्र मोदी

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी लिहिलेले हे पुस्तक आहे, "एक्झाम वॉरियर्स". अगदी अपघातानेच हे पुस्तक हाती आले. परीक्षेला केंद्रभागी ठेवून लिहिलेले कदाचित हे पहिलेच 'सुटसुटीत' पुस्तक असावे. शालेय जीवनात विद्यार्थी अनेकदा परीक्षांना सामोरे जातात. परीक्षा हेच शालेय विद्यार्थ्यांच्या जीवनात भीतीचे सर्वात मोठे कारण असते. हीच भीती उद्भवू नये, म्हणून काय करावे? या प्रश्नाचे उत्तर या पुस्तकातून मिळते. परीक्षा म्हणजे नक्की काय? स्पर्धा, तंत्रज्ञान, विश्रांती, खेळ, झोप, ताणतणाव, आत्मविश्वास, शिस्त, शैली, कॉपी, आत्मचिंतन, प्रवास, तंदुरुस्ती अशा विविध अंगांना लेखकाने खूप उत्तम प्रकारे व सहजपणे हाताळले आहे. 


वरील काही शब्द वाचायला जरी जड वाटत असले तरी त्यांची शालेय विद्यार्थ्यांच्या दृष्टीने मांडणी छानपणे करण्यात आली आहे. हे पुस्तक विद्यार्थ्यांसाठी एक प्रकारे 'पर्सनल डायरी' सारखे काम करेल असेच आहे. जवळपास प्रत्येक धडा 'क्यूआर कोड'ने पंतप्रधानांच्या ऍपला जोडण्यात आलाय, जेणेकरून विद्यार्थी त्यांचे अनुभव थेट शेअर करू शकतील. पालक, शिक्षक व विद्यार्थी अशा तिघांनाही उद्देशून लिहिलेले हे पुस्तक शालेय विद्यार्थ्यांनी वाचायला हवे. पेंग्विन रँडम हाऊसने प्रकाशित केलेल्या मूळ इंग्रजी पुस्तकाचा मराठी अनुवाद पुण्याच्या अमेय इन्स्पायरिंग बुक्सने केला आहे.

Thursday, October 10, 2019

वाचन प्रेरणेचे एक पाऊल

आजच्या डिजिटल तंत्रज्ञानाच्या युगात वाचनसंस्कृती रुजवावी, या हेतूने भारत सरकारने 2015 पासून भारताचे लोकप्रिय माजी राष्ट्रपती डॉक्टर ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या जयंतीला अर्थात 15 ऑक्टोबरला वाचन प्रेरणा दिवस साजरा करण्याचा निर्णय घेतला. आजही सर्व मराठी शाळांमध्ये हा दिवस साजरा केला जातो. वाचनाची संस्कृती रुजावी आणि वाचनसंस्कृती वाढवावी, ही केवळ सरकारच नव्हे तर आपल्या सर्वांची जबाबदारी आहे. असेच उद्दिष्ट लक्षात घेऊन मी आणि माझी पत्नी मागच्या चार वर्षांपासून विविध मराठी शाळांमध्ये वाचन प्रेरणा दिवस साजरा करतो. सदर उपक्रमांतर्गत विविध गरजू मराठी शाळांना आम्ही चरित्रपर, प्रेरणादायी, गोष्टींची, कवितांची, कोड्यांची, सुलभ विज्ञानाची तसेच अभ्यासक्रमातील पुस्तके भेट स्वरूपात देत असतो. साधारणतः 80 ते 90 पुस्तके या संचात असतात. विद्यार्थ्यांना शालेय वयातच छोट्या-छोट्या पुस्तकांमधून अवांतर वाचनाची गोडी लागावी व त्यातूनच त्यांची ज्ञानसमृद्धी व्हावी, हा आमचा या उपक्रमाचा मुख्य हेतू आहे. सण 2015 पासून नाशिकच्या एका मराठी शाळेतून आम्ही ही सुरुवात केली होती. यावर्षी सदर उपक्रमाची व्याप्ती वाढवून आम्ही तीन शाळांपर्यंत पोहोचणार आहोत.
हे सर्व इथे लिहिण्याचा उद्देश असा की आपणही आपल्या परीने आपल्या जवळच्या शाळेत सदर उपक्रम राबवू शकता. मराठी वाचन संस्कृती वाढविण्याच्या दृष्टीने आपले योगदान निश्चितच बहुमूल्य राहणार आहे.


Sunday, September 29, 2019

गुरुत्वाकर्षण

विश्वात सर्वत्र संचार असणारे व सर्वात प्रभावी बल म्हणजे गुरुत्वीय बल होय. आज आपण सहजपणे 'गुरुत्वाकर्षण' म्हणतो! परंतु, या वैश्विक बलाची शास्त्रीय उकल करण्यासाठी गॅलिलिओ, न्यूटन आणि आईन्स्टाईन या मानवी इतिहासातल्या प्रतिभावान वैज्ञानिकांनी आयुष्यातील अनेक वर्षे घालविली. कोणत्याही आधुनिक तंत्रज्ञानाधारित साधनांचा वापर न करता त्यांनी ही उकल कशी केली, याची कहाणी दाखविणारा हा माहितीपट. शोध कसे लावायचे असतात? याची प्रेरणा या माहितीपटातून नक्कीच घेता येईल...!

https://www.youtube.com/watch?v=2_p2ELD7npw 



Wednesday, September 11, 2019

एक छोटीशी बोधकथा

मकरंद आणि विनय दोघे बालपणीचे मित्र. दहावीपर्यंत दोघेही एकाच वर्गात शिकलेले. शिवाय दोघांचे मार्कही जवळपास समान, अर्थात ६५ ते सत्तरच्या मधलेच. परंतु, दहावीनंतर दोघांनीही वेगवेगळ्या वाट निवडल्या.
आज दहा वर्षांनंतर मक्या अर्थात मकरंद आपल्या वडिलांसह वीटभट्टीवर देखरेखीचं काम करतो तर विनय एमपीएससीची परीक्षा पास होऊन पोलीस सब-इन्स्पेक्टर झालाय. त्या दिवशी सहजच गावात दोघांची भेट झाली. इतक्या वर्षांनी शाळेतला मित्र भेटला म्हटल्यावर दोघांनाही फार फार आनंद झाला. मकरंदला मात्र विनयच्या प्रगतीविषयी असूया वाटत होती. त्या भेटीत तो विनयला म्हणाला होता, 'असतो बाबा देव एकेकावर मेहेरबान... म्हणून तू आज पोलीस झालायेस...'


त्याच्या वडिलांना मात्र त्याचे हे बोलणे खटकले. ते म्हणाले, 'बाळा... खरं सांगू का, देव काही त्याच्यावर मेहेरबान नाहीये. जेव्हा तू गणपती अन नवरात्रात रात्री पॅन्ट फाटेस्तोवर नाचत होतास ना, तेव्हा तो अभ्यास करून आपल्या भविष्याची पेरणी करत होता... इतकंच... '

Wednesday, July 17, 2019

कोण होते सिंधू लोक?

जगातल्या सर्वात प्राचीन संस्कृतींपैकी एक म्हणजे सिंधू संस्कृती होय. प्राचीन भारतीय लोक खरेच सुसंस्कृत होते, याचा पुरावा ही संस्कृती देते. याच सिंधू संस्कृतीतील अनेक रहस्यांची व प्रश्नांची उकल 'कोण होते सिंधू लोक?' या पुस्तकाने होते. इसवी सन पूर्व तीन हजार वर्षांपूर्वीची हडप्पा व मोहेंजोदडो येथील सिंधू संस्कृतीचा आढावा ज्येष्ठ इतिहास संशोधक डॉ .मधुकर ढवळीकर यांनी या पुस्तकातून घेतलेला आहे. सिंधू संस्कृती, वैदीक संस्कृती, पर्यावरण, कला, स्थापत्य व प्राचीन भारतीय लोकजीवन या सर्वांचा आढावा या पुस्तकात उत्तम रित्या घेतलेला दिसतो. कलियुगाची संकल्पना, सरस्वती नदीची कहाणी तसेच मेलुहाचे रहस्य या मला पडलेल्या प्रश्नांची उकल या पुस्तकातून झाली.


केवळ हडप्पा आणि मोहेंजोदडो हीच सिंधू संस्कृती नव्हती. अशी अनेक ठिकाणे भारतात सुद्धा उत्खननात सापडलेली आहेत. शिवाय या उत्खननातून इतिहास संशोधन कसे करावे, याचीही उत्तम माहिती मिळते. इतिहासाचा खरा आवाका किती मोठा आहे, याची उकलही या पुस्तकातून होते. एकंदरीत पुस्तकातून आपल्या पाच हजार वर्षांपूर्वीच्या पूर्वजांची कहाणी मन प्रफुल्लीत करणारीच आहे. त्यामुळे इतिहास, पुरातत्व आणि भारतीय संस्कृती बद्दल अधिक जाणून घ्यायचं असेल तर हे पुस्तक नक्की वाचा.

प्रकाशक: राजहंस प्रकाशन

https://www.akshardhara.com/en/itihas-jag/31681-Kon-Hote-Sindhu-Lok-Dr-Madhukar-Keshav-Dhavalikar-Rajhans-Prakashan-buy-marathi-books-online-at-akshardhara-9789386628619.html

https://www.rajhansprakashan.com/product/kon-hote-sindhu-lok/

https://www.amazon.in/Hote-Sindhu-Madhukar-Keshav-Dhawalikar/dp/9386628619

Tuesday, July 2, 2019

साहेबांचे महत्वाचे काम

दोन आठवड्यांपूर्वीची गोष्ट आहे. उपप्राचार्य साहेबांच्या केबिनमध्ये बसलो होतो. साहेब आपल्या कामात अतिशय गुंग झालेले दिसत होते. बाहेर विद्यार्थ्यांचा गोंधळ ऐकू येत होता. साहेबांची सही घेण्यासाठी विद्यार्थी बाहेर ताटकळत उभे होते. त्यांच्यावर खेकसत शिपाई बोलला, 'शांत बसा रे... सरांचं महत्वाचं काम चाललंय!' मग मुलांनी थोडा गोंधळ कमी केला. 

साहेब नक्की काय महत्वाचं काम करतायेत, हे पाहण्यासाठी मी थोडं डोकावून साहेबांच्या संगणकात दृष्टी घातली. पाहिले तर... साहेब आपले मेलबॉक्स उघडून अतिशय तन्मयतेने लेन्स्कार्ट, पैसा बाजार, पॉलिसी बाजार, क्रेडिट कार्ड, नौकरी.कॉमचे मेसेजेस डिलीट करत होते!