असुरवेद': दडलेल्या इतिहासाची रहस्यमय उकल करणारी एक उत्कंठावर्धक कादंबरी

भारताचा इतिहास हा खऱ्या अर्थाने एका अथांग महासागरासारखा आहे. जितका तो आपल्याला आजवर ज्ञात आहे, त्यापेक्षा कितीतरी पटीने तो अज्ञात आणि गूढ आहे. दुर्दैवाची गोष्ट म्हणजे, अनेक महत्त्वाच्या ऐतिहासिक बाबी आपल्याला माहीत असायला हव्या होत्या, परंतु त्या जाणीवपूर्वक अज्ञात ठेवण्यासाठी आणि दडपून टाकण्यासाठी काहींनी आटोकाट प्रयत्न केले. एका अर्थाने, आपला हा इतिहास महासागरावर तरंगणाऱ्या एका महाकाय हिमनगासारखा आहे. समुद्राच्या पृष्ठभागावर दिसणारा हिमनगाचा छोटासा भाग म्हणजे आपला 'ज्ञात इतिहास', तर पाण्याच्या अंधाऱ्या गर्तेत दडलेला आणि न दिसणारा अवाढव्य भाग म्हणजे आपला 'अज्ञात इतिहास' होय. इतिहासाचे अनेक संशोधक आणि अभ्यासक आपापल्या परीने या पाण्याखाली दडलेल्या अदृश्य इतिहासाचा तळ गाठण्याचा आणि सत्य शोधून काढण्याचा अविरत प्रयत्न करत असतात. या शोधमोहिमेतूनच इतिहासाकडे पाहण्याचे अनेक नवनवीन आणि भिन्न दृष्टिकोन आकाराला येत असतात. अशाच एका अज्ञात आणि दडपल्या गेलेल्या इतिहासावर प्रकाश टाकणारी कादंबरी म्हणजे लेखक व इतिहास संशोधक संजय सोनवणी लिखित 'असुरवेद'.

या कादंबरीचे कथानक सायली जोशी आणि गौतम कांबळे या दोन प्रमुख पात्रांभोवती गुंफलेले आहे. या पात्रांची सामाजिक आणि वैचारिक पार्श्वभूमी अधोरेखित करण्यासाठीच लेखकाने अत्यंत विचारपूर्वक ही नावे निवडली असावीत, असे वाचनादरम्यान प्रकर्षाने जाणवते. कथेची सुरुवातच एका धक्कादायक आणि उत्कंठावर्धक घटनेने होते, ती म्हणजे एका ज्येष्ठ इतिहास संशोधकाचा झालेला गूढ खून. या खुनासोबतच त्यांच्या घरातून एक अत्यंत प्राचीन आणि दुर्मिळ मूर्तीही रहस्यमयरीत्या चोरीला जाते. ज्या संशोधकाचा खून होतो, त्यांचीच मुलगी म्हणजे या कथेची नायिका सायली होय. ती स्वतःदेखील इतिहासाचीच अभ्यासक असते. सायली आणि गौतम हे दोघेही संशोधक असले, तरी इतिहासाकडे बघण्याचा त्यांचा दृष्टिकोन आणि वैचारिक बैठक पूर्णपणे भिन्न असते. आजही समाजात वेगवेगळ्या विचारसरणीचे अभ्यासक इतिहासाचे आपापल्या चष्म्यातून कसे विश्लेषण करतात, हे या दोघांच्या पात्रांतून लेखकाने अतिशय मार्मिकपणे दाखवून दिले आहे. या दोघांच्या वैचारिक आणि तर्कशुद्ध संवादांतूनच कादंबरीचे कथानक अत्यंत रंजक पद्धतीने पुढे सरकत जाते.

कथानकात अनेक ठिकाणी वेदांचे आणि प्राचीन साहित्याचे गूढ संदर्भ येतात, ज्यामुळे कथेतील रहस्य अधिकच गडद होते. लेखकाच्या वर्णनशैलीची आणि मांडणीची कमाल अशी की, 'असुरवेद' म्हणजे नक्की काय? हा प्रश्न केवळ पात्रांनाच नाही, तर वाचकांनाही शेवटपर्यंत अस्वस्थ करत राहतो. कादंबरीत एकाच वेळी वेगवेगळ्या ठिकाणी घडणाऱ्या अनेक समांतर घटनांचे जाळे लेखकाने इतक्या कुशलतेने विणले आहे की, वाचकाची उत्सुकता क्षणभरही कमी होत नाही. साहजिकच, या सर्व वेगवेगळ्या घटनांचे धागेदोरे शेवटी एकमेकांत कसे गुंफलेले आहेत, हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरते. या प्रवासात विविध जाती आणि धर्मांची अनेक पात्रे कथेत प्रवेश करतात. त्यांची जडणघडण ज्या वातावरणात झाली आहे, त्याच विशिष्ट दृष्टिकोनातून ते इतिहासाची मांडणी करत राहतात. कादंबरी जसजशी उत्कर्षावस्थेकडे आणि शेवटाकडे पोहोचते, तसतशी या सर्व गुंतागुंतीच्या रहस्यांची एकामागून एक उकल होत जाते. आणि अखेरीस 'असुरवेद' या शब्दाचा आणि त्यामागच्या अज्ञात इतिहासाचा खरा अर्थ वाचकांसमोर उभा राहतो.

मुळात ही एक काल्पनिक कादंबरी असली, तरी लेखकाने आपल्या कथानकाला आणि दाव्यांना बळकटी देण्यासाठी अनेक अस्सल लिखित पुरावे, ऐतिहासिक दस्तऐवज आणि संदर्भ या पुस्तकात अतिशय खुबीने वापरले आहेत. केवळ मनोरंजनापलीकडे जाऊन, वाचकांनाही या ऐतिहासिक सत्याची आणि पुराव्यांची स्वतःच्या पातळीवर पडताळणी करता येते, हे या पुस्तकाचे सर्वांत मोठे वैशिष्ट्य आहे. लेखकाने कोणतेही मत वाचकांवर लादण्याऐवजी, त्यांना स्वतः विचार करायला भाग पाडले आहे. उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे ऐतिहासिक सत्य आणि असत्य यातील पुसटशी रेषा वाचक स्वतःच्या तर्कशुद्ध दृष्टिकोनातून आणि विवेकाने सहज ओळखू शकतो. एका रहस्यमय कथेच्या माध्यमातून वाचकाला इतिहासाच्या अशा वेगळ्या आणि विचार करायला लावणाऱ्या प्रवासाला घेऊन जाणे, यातच या कादंबरीचे आणि लेखकाचे खरे यश सामावलेले आहे.

--- तुषार भ. कुटे 

#मराठी #पुस्तक #परीक्षण #इतिहास #भारत #रहस्य #असुरवेद