न्यूयॉर्कच्या शाळांमध्ये आठवीपर्यंतच्या विद्यार्थ्यांसाठी जनरेटिव्ह एआय टूल्सच्या वापरावर अधिकृत बंदी घालण्यात आली आहे. अमेरिकेतील सर्वात मोठी शालेय व्यवस्था असलेल्या न्यूयॉर्क शहरातील सार्वजनिक शाळांमध्ये २०२६-२७ या आगामी शैक्षणिक वर्षासाठी हा एक वर्षाचा महत्त्वपूर्ण निर्णय लागू करण्यात आला आहे. न्यूयॉर्कचे महापौर झोहरान ममदानी आणि शाळांचे कुलपती कमर सॅम्युएल्स यांनी या नव्या धोरणाची अधिकृत घोषणा केली.
या बंदीमागे विद्यार्थ्यांचा बौद्धिक विकास आणि त्यांची स्वतंत्र विचार करण्याची क्षमता टिकवून ठेवणे हा सर्वात मुख्य उद्देश आहे. महापौर ममदानी यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, मुलांना शिकण्यासाठी आणि प्रगती करण्यासाठी शिक्षकांची आणि मानवी संवादाची नितांत गरज असते. तंत्रज्ञान प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर आयते देत असल्याने विद्यार्थ्यांची आव्हानांना सामोरे जाण्याची क्षमता कमी होते. विद्यार्थ्यांना स्वतःच्या विचारशक्तीवर जोर देणे, वर्गमित्रांसोबत काम करणे आणि एखादे उत्तर माहीत नसताना तो संघर्ष अनुभवणे अत्यंत आवश्यक आहे, असे मत प्रशासनाने नोंदवले. पालकांनी आणि शिक्षकांनी एआयच्या अतिवापरामुळे मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर आणि आकलनक्षमतेवर होणाऱ्या दुष्परिणामांबद्दल सातत्याने चिंता व्यक्त केली होती, ज्यामुळे हे पाऊल उचलण्यात आले.
हा बंदीचा निर्णय '२-के' (२ वर्षांच्या मुलांसाठीचा पूर्व-प्राथमिक कार्यक्रम) ते आठवीपर्यंतच्या तब्बल सहा लाख विद्यार्थ्यांसाठी लागू असेल, जे न्यूयॉर्कच्या एकूण विद्यार्थी संख्येच्या सुमारे दोन तृतीयांश आहेत. या नियमानुसार विद्यार्थ्यांशी थेट संवाद साधणारे सर्व एआय चॅटबॉट्स आणि सॉफ्टवेअर्स पूर्णपणे प्रतिबंधित असतील. यासोबतच स्क्रीन टाईमवरही अत्यंत कडक निर्बंध लादण्यात आले आहेत. दुसऱ्या इयत्तेपर्यंतच्या मुलांसाठी वैयक्तिक स्क्रीन टाईमवर पूर्णपणे बंदी आहे. तसेच, तिसरी ते पाचवीच्या विद्यार्थ्यांसाठी दिवसाला फक्त ३० मिनिटे आणि सहावी ते आठवीच्या विद्यार्थ्यांसाठी ४५ मिनिटांचा स्क्रीन टाईम निश्चित करण्यात आला आहे. न्यू यॉर्कच्या गव्हर्नर कॅथी होचुल यांनीही या निर्णयाचे स्वागत केले असून, तंत्रज्ञानाने शिक्षणात अडथळा न आणता त्याला पूरक ठरले पाहिजे यावर त्यांनी भर दिला आहे.
ही बंदी केवळ लहान विद्यार्थ्यांसाठी असून, शिक्षकांना मात्र त्यांचे धडे तयार करण्यासाठी आणि प्रशासकीय कामांसाठी सुरक्षित एआयचा वापर करण्यास परवानगी देण्यात आली आहे. आठवीनंतरच्या म्हणजेच हायस्कूलमधील विद्यार्थ्यांसाठी या तंत्रज्ञानाची दारे पूर्णपणे बंद केलेली नाहीत. हायस्कूलच्या विद्यार्थ्यांना वर्षातून दोन वेळा एआय साक्षरतेचे धडे दिले जातील, जेणेकरून त्यांना या तंत्रज्ञानाचे फायदे, त्यातील धोके आणि नैतिक बाजू समजू शकतील. या व्यतिरिक्त, हायस्कूलमधील ५०,००० विद्यार्थ्यांसाठी अत्यंत काळजीपूर्वक तपासलेले पाच एआय पायलट प्रोग्राम्स प्रायोगिक तत्त्वावर राबवले जाणार आहेत.
लॉस एंजेलिससारख्या अमेरिकेतील दुसऱ्या सर्वात मोठ्या शालेय व्यवस्थेनेही याआधीच विद्यार्थ्यांच्या उपकरणांवर अशीच एआय बंदी लागू केली आहे. तंत्रज्ञानाच्या या युगात लहान मुलांचा नैसर्गिक विकास आणि त्यांची विचार करण्याची क्षमता अबाधित ठेवण्यासाठी न्यूयॉर्कचा हा निर्णय संपूर्ण जगासाठी एक मोठा आदर्श ठरेल.
--- तुषार भ. कुटे
#AI #ArtificialIntelligence
