अक्कलखाते': एका पित्याने आपल्या मुलींना दिलेला अमूल्य जीवनमंत्र

आपल्या सर्वांच्याच आयुष्यात बऱ्याचदा असे घडते की, एखाद्या पुस्तकाच्या दुकानात किंवा प्रदर्शनात एखादे पुस्तक आपल्याला अचानक खुणावते आणि आपण ते अत्यंत उत्साहाने विकत घेतो. मात्र, रोजच्या धकाधकीच्या जीवनात, कामाच्या व्यापात ते शांतपणे वाचण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळत नाही. मग ते पुस्तक कपाटात तसेच एका कोपऱ्यात पडून राहते. कालांतराने, निवांत क्षणी अचानक त्या पुस्तकाची आठवण होते आणि आपण ते पुन्हा हातात घेतो. वर्षभरापूर्वी विकत घेतलेल्या डॉ. अमित करकरे लिखित 'अक्कलखाते' या पुस्तकाच्या बाबतीत माझा अनुभव अगदी असाच होता. अनेक दिवस कपाटात विसावलेल्या या पुस्तकाला अखेर वाचनाचा योग आला. एकदा हे पुस्तक हातात घेतल्यानंतर ते इतके खिळवून ठेवते झाले की, मी ते एकाच बैठकीत वाचून संपवले.

हे पुस्तक हातात घेताना मला त्याच्या विषयाबद्दल फारशी कल्पना नव्हती, परंतु पहिले प्रकरण वाचताच या पुस्तकाच्या एकंदर स्वरूपाचा मला अंदाज आला. डॉ. अमित करकरे यांनी सन २०१८ मध्ये फेसबुकवर दर आठवड्याला लिहिलेल्या साप्ताहिक लेखांचा हा एक सुरेख संग्रह आहे. मात्र, याला केवळ 'लेख' म्हणणे अन्यायकारक ठरेल; कारण मुळात ही एका संवेदनशील पित्याने आपल्या 'नूपुर' आणि 'राधा' या लाडक्या मुलींसाठी लिहिलेली जिव्हाळ्याची पत्रे आहेत. आपल्या आयुष्यातील खाचखळगे, आपले अनुभव आणि त्यातून आलेले शहाणपण म्हणजेच 'अक्कल' अत्यंत साध्या, सोप्या आणि पारदर्शक शब्दांत आपल्या मुलींपर्यंत पोहोचावी, या हेतूने हा पत्रप्रपंच आकाराला आला आहे. एका पिढीने आपले सखोल विचार आणि जीवनमूल्ये पुढच्या पिढीकडे हस्तांतरित करणे, त्यांचे योग्य मार्गदर्शक बनणे, ही भारताची प्राचीन काळापासून चालत आलेली एक अलिखित परंपरा आहे. याच परंपरेचा वसा पुढे चालवत डॉ. अमित करकरे यांनी ही लेखमालिका लिहिली, जिचे रूपांतर पुढे या अप्रतिम पुस्तकात झाले.

आजची तरुण पिढी तंत्रज्ञानाच्या मायाजालाशी अत्यंत घट्ट जोडलेली आहे. मात्र, त्याच वेळी या पिढीला मागच्या पिढीच्या अनुभवी मार्गदर्शनाची नितांत गरज भासते आहे. एकेकाळी एकत्र कुटुंब पद्धतीत घरातील मोठ्या माणसांच्या वर्तनातून आणि संस्कारांतून मुले आपोआप घडत असत. परंतु आज कुटुंबाचा आकार लहान झाला आहे, विभक्त कुटुंब पद्धती आली आहे आणि तंत्रज्ञानाच्या आहारी गेल्यामुळे नात्यांमधला प्रत्यक्ष सहवास खूपच दुर्मिळ झाला आहे. अशा या गुंतागुंतीच्या काळात मुलांना व्यक्तिगत मार्गदर्शनाची खूप मोठी गरज निर्माण झाली आहे. या जगाशी ओळख करून देताना, जीवनातील आव्हानांना सामोरे जाताना एक 'उत्तम माणूस' म्हणून कसे जगावे, हे आजच्या मुलांना अत्यंत सोप्या व मैत्रीपूर्ण भाषेत समजावून सांगावे लागते. या सर्व महत्त्वाच्या गोष्टी डॉ. करकरे यांनी लिहिलेल्या पत्रांमधून प्रकर्षाने आपल्यापर्यंत पोहोचतात. दैनंदिन जीवनातील अगदी छोट्या-छोट्या प्रसंगांमधून आणि साध्या अनुभवांमधून एका पित्याने आपल्या मुलींना आयुष्याचे मोठे तत्त्वज्ञान शिकवले आहे. खरा आनंद, आंतरिक समाधान आणि खरे सुख नक्की कशामध्ये दडलेले असते, याची प्रचिती ही पत्रे वाचताना प्रत्येक क्षणी येत राहते. डॉ. करकरे यांची लेखनशैली अत्यंत ओघवती, प्रवाही आणि थेट हृदयाला भिडणारी आहे. अनेकदा एखाद्या लेखकाला आपले विचार वाचकांपर्यंत पोहोचवणे कठीण जाते, परंतु या पुस्तकात अत्यंत सुंदर आणि रेखीव मांडणीचा वापर करून, वाचकांच्या मनाचा ठाव घेणाऱ्या शब्दांत ही पत्रे गुंफण्यात आली आहेत.

संपूर्ण वर्षभर दर आठवड्याला आपल्या मुलींना एक पत्र लिहिण्याचा डॉ. करकरे यांचा हा सुंदर संकल्प तर पूर्ण झालाच, पण त्यासोबतच मराठी वाचकांना एका अत्यंत सकस, दर्जेदार आणि जीवनाला दिशा देणाऱ्या साहित्याची अनोखी ओळख झाली. पुस्तकाच्या बाह्य आणि अंतर्गत रचनेविषयी आवर्जून सांगावेसे वाटते की, यामध्ये वापरण्यात आलेला फॉन्ट अत्यंत वेगळा आणि लक्षवेधी आहे. अशा प्रकारचा फॉन्ट मी तरी पहिल्यांदाच एखाद्या पुस्तकात पाहिला आहे. हा हस्तलिखित पद्धतीचा वळणदार फॉन्ट सुरुवातीला वाचताना डोळ्यांना थोडा जड जाऊ शकतो. परंतु जसजशी आपण पाने उलटत जातो, तसतसा तो फॉन्ट आणि त्यातील आशय वाचकांच्या मनाचा असा काही ताबा घेतो की, आपण त्या पुस्तकाच्या दुनियेतून सहजासहजी बाहेर पडू शकत नाही. आशय आणि सादरीकरण या दोन्हींच्या माध्यमातून वाचकाला खिळवून ठेवणे, हेच या 'अक्कलखाते' नावाच्या पुस्तकाचे खरे आणि निर्विवाद यश आहे.

--- तुषार भ. कुटे 

#मराठी #पुस्तक #परीक्षण #अनुभव