जगातील सर्वात मोठ्या एआय रिपॉझिटरी 'हगिंग फेस'वर स्वयंचलित 'एआय एजंट'चा सायबर हल्ला

कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या जगात आतापर्यंत केवळ माणसांनीच सिस्टीम्स हॅक केल्याचे आपण ऐकले असेल, पण आता या तंत्रज्ञानाने एक अत्यंत धोकादायक आणि ऐतिहासिक वळण घेतले आहे. 'द हॅकर न्यूज' या सायबर सुरक्षेतील अत्यंत प्रतिष्ठित वृत्तसंस्थेने जुलै २०२६ मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या एका अत्यंत खळबळजनक अहवालानुसार, जगातील सर्वात मोठी 'ओपन-सोर्स' कृत्रिम बुद्धिमत्ता रिपॉझिटरी असलेल्या 'हगिंग फेस' (Hugging Face) वर एका 'स्वयंचलित एआय एजंट'ने मोठा सायबर हल्ला केला आहे. हा केवळ एखादा साधा व्हायरस नव्हता, तर स्वतःचे निर्णय स्वतः घेणाऱ्या एका प्रगत कृत्रिम बुद्धिमत्तेने दुसऱ्या मोठ्या सिस्टीमवर केलेला हा पहिलाच सुनियोजित हल्ला मानला जात आहे. या घटनेने सायबर सुरक्षेच्या जगाला हादरवून सोडले असून, या हल्ल्याचा तपास करताना उघडकीस आलेली आणखी एक मोठी गोष्ट म्हणजे अमेरिकन आणि चिनी एआय मॉडेल्समधील सध्याचे अत्यंत तीव्र तंत्रज्ञान युद्ध!

'हगिंग फेस' ही जगभरातील लाखो एआय डेव्हलपर्स आणि कंपन्यांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची मध्यवर्ती बँक किंवा लायब्ररी मानली जाते, जिथे हजारो एआय मॉडेल्स आणि डेटासेट्स सार्वजनिक वापरासाठी ठेवले जातात. या ताज्या हल्ल्यात, अज्ञात हॅकर्सनी एका 'एआय एजंट'चा वापर केला, ज्याने स्वतःहून हगिंग फेसच्या अत्यंत सुरक्षित मानल्या जाणाऱ्या 'डेटा-प्रोसेसिंग पाईपलाईन'मध्ये  प्रवेश मिळवला.

या स्वयंचलित एआयने एका 'मॅलिशियस' (दुर्भावनापूर्ण) डेटासेटचा वापर करून सिस्टीममधील दोन अत्यंत कळीच्या तांत्रिक त्रुटींचा (रिमोट-कोड डेटासेट लोडर आणि टेम्पलेट-इंजेक्शन) अचूक फायदा घेतला. एकदा का सिस्टीममध्ये प्रवेश मिळाला, की या एआय एजंटने माणसाप्रमाणे हळूहळू काम न करता, अक्षरशः काही मिनिटांत 'शॉर्ट-लिव्ह्ड सँडबॉक्सेस'च्या माध्यमातून हजारो स्वयंचलित कारवाया एकाच वेळी केल्या. त्याने सिस्टीमचे नियंत्रण मिळवले, अनेक अत्यंत गुप्त सर्व्हिस क्रेडेंशियल्स आणि पासवर्ड्स चोरले, आणि एका वीकेंडला (शनिवार-रविवारच्या सुट्टीत) हगिंग फेसच्या अंतर्गत सर्व्हर्समध्ये आपले जाळे अत्यंत वेगाने पसरवले. या संपूर्ण हल्ल्यात एआयने स्वतःचे कमांड-अँड-कंट्रोल केंद्र सार्वजनिक क्लाऊड सेवांवर सतत बदलत ठेवले, ज्यामुळे पारंपारिक सुरक्षा यंत्रणांना त्याला पकडणे अत्यंत कठीण गेले.

जेव्हा हगिंग फेसच्या सायबर सुरक्षा टीमला या मोठ्या घुसखोरीची माहिती मिळाली, तेव्हा त्यांनी तातडीने बचावकार्य सुरू केले. या एआय एजंटने सिस्टीममध्ये मागे सोडलेल्या तब्बल १७,००० पेक्षा जास्त नोंदींचे आणि कोडचे विश्लेषण करण्यासाठी सुरक्षा टीमने अमेरिकेतील आघाडीच्या आणि सर्वात महागड्या व्यावसायिक एआय मॉडेल्सचा (उदा. ओपनएआय किंवा अँथ्रोपिक) वापर करण्याचा प्रयत्न केला. पण इथेच एक अत्यंत मोठा आणि धक्कादायक 'तांत्रिक विनोद' घडला.

अमेरिकन कंपन्यांनी त्यांच्या एआय मॉडेल्समध्ये अत्यंत कडक सुरक्षा नियम बसवलेले असतात, जेणेकरून त्या मॉडेल्सचा वापर कोणत्याही वाईट कामासाठी होऊ नये. जेव्हा हगिंग फेसच्या इंजिनिअर्सनी हल्लेखोरांचा तो घातक कोड विश्लेषणासाठी या अमेरिकन मॉडेल्समध्ये टाकला, तेव्हा त्या मॉडेल्सनी तो कोड 'धोकादायक आणि हानिकारक' असल्याचे सांगून त्याचे विश्लेषण करण्यास थेट नकार दिला आणि इंजिनिअर्सना सिस्टीममधून लॉक-आऊट केले. म्हणजेच, ज्या अमेरिकन मॉडेल्सवर सुरक्षेची मोठी भिस्त होती, त्यांच्या अति-संरक्षणात्मक धोरणामुळे ते ऐन संकटाच्या वेळी पूर्णपणे निरुपयोगी ठरले. हगिंग फेसने आपल्या अधिकृत अहवालात यावर अत्यंत तीव्र नाराजी व्यक्त करत म्हटले आहे की, "हल्लेखोरांवर कोणत्याही नियमांचे बंधन नव्हते, पण आमचे कायदेशीर आणि फॉरेन्सिक काम मात्र व्यावसायिक मॉडेल्सच्या 'गार्डरेल्स'मुळे थांबले."

अमेरिकन मॉडेल्सनी ऐन वेळी हात वर केल्यानंतर, हगिंग फेसच्या इंजिनिअर्सनी अखेर एक अत्यंत मोठा आणि भूराजकीय दृष्ट्या संवेदनशील निर्णय घेतला. त्यांनी चीनच्या 'झिपू एआय' (Zhipu AI / Z.ai) या कंपनीने नुकतेच जगासाठी मोफत उपलब्ध करून दिलेल्या 'जीएलएम-५.२' (GLM-5.2) या अत्यंत प्रगत आणि 'ओपन-वेट' मॉडेलचा आधार घेतला.

अमेरिकन मॉडेल्सच्या विपरीत, हे चिनी मॉडेल हगिंग फेसच्या टीमला त्यांच्या स्वतःच्या खाजगी आणि सुरक्षित सर्व्हर्सवर चालवता आले. यामुळे डेटा बाहेर जाण्याचा धोका उरला नाही, आणि या मॉडेलवर अमेरिकन कंपन्यांसारखे कडक निर्बंध नसल्यामुळे, त्याने त्या १७,००० हून अधिक धोकादायक नोंदींचे अत्यंत अचूकपणे आणि वेगाने विश्लेषण करून दिले. या चिनी मॉडेलच्या मदतीमुळेच हगिंग फेसला हा संपूर्ण हल्ला नेमका कसा झाला, हल्लेखोरांनी कोणती पद्धत वापरली आणि सिस्टीमचे किती नुकसान झाले आहे, हे शोधून काढता आले आणि पुढील मोठा अनर्थ टळला.

सुदैवाने, या स्वयंचलित एआय एजंटने केवळ काही अंतर्गत डेटासेट्स आणि पासवर्ड्सपर्यंतच मजल मारली होती. हगिंग फेसने स्पष्ट केले आहे की, सर्वसामान्यांसाठी उपलब्ध असलेल्या कोणत्याही सार्वजनिक एआय मॉडेल्समध्ये, युझर्सच्या डेटामध्ये किंवा सॉफ्टवेअरच्या पुरवठा साखळीत कोणतीही छेडछाड झालेली नाही. कंपनीने आता सर्व बाधित सर्व्हर्स पुन्हा नव्याने बांधले आहेत, सर्व पासवर्ड्स बदलले आहेत आणि भविष्यातील असे एआय हल्ले रोखण्यासाठी अधिक कडक सुरक्षा यंत्रणा तैनात केल्या आहेत.

हा संपूर्ण घटनाक्रम तंत्रज्ञान विश्वासाठी, आणि विशेषतः सायबर सुरक्षेसाठी, एका नव्या युगाची आणि 'एआय विरुद्ध एआय' युद्धाची अत्यंत स्पष्ट नांदी आहे. आतापर्यंत सायबर हल्ले करण्यासाठी हॅकर्सना स्वतः रात्रंदिवस कोड लिहावा लागायचा, पण आता ते हे अत्यंत गुंतागुंतीचे काम एका स्वयंचलित एआय एजंटवर सोपवून मोकळे होऊ शकतात, जो माणसापेक्षा हजार पटीने वेगाने आणि अचूकपणे कोणत्याही सिस्टीममधील त्रुटी शोधू शकतो.

त्याचबरोबर, या घटनेने ओपन-सोर्स चिनी मॉडेल्सच्या वाढत्या प्रभावावरही शिक्कामोर्तब केले आहे. अमेरिकन कंपन्यांच्या अति-नियंत्रित आणि बंदिस्त धोरणांमुळे, पाश्चिमात्य कंपन्यांनाही आता नाईलाजाने किंवा सोयीसाठी प्रगत चिनी मॉडेल्सवर अवलंबून राहावे लागत आहे, हे या घटनेतून अत्यंत प्रकर्षाने समोर आले आहे. भविष्यातील सायबर युद्धे ही केवळ माणसे आणि फायरवॉल्स यांच्यात नसून, ती एका प्रगत एआय आणि दुसऱ्या बचाव करणाऱ्या एआय यांच्यातच लढली जातील, हे हगिंग फेसवरील या ऐतिहासिक हल्ल्याने सिद्ध केले आहे.

संदर्भ: द हॅकर्स न्यूझ

--- तुषार भ. कुटे