आजच्या वेगाने बदलणाऱ्या आणि अद्ययावत होत जाणाऱ्या तंत्रज्ञानाच्या जगात कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजेच आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सने एक अभूतपूर्व आणि ऐतिहासिक क्रांती घडवून आणली आहे. या क्रांतीचा सर्वाधिक आर्थिक फायदा जर कोणाला होत असेल, तर तो या तंत्रज्ञानाला जगण्यासाठी आवश्यक असणारे मूळ हार्डवेअर बनवणाऱ्या जागतिक कंपन्यांना. 'सीएनबीसी' (CNBC) या प्रतिष्ठित आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्थेने ७ एप्रिल २०२६ रोजी दिलेल्या एका अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि संपूर्ण शेअर बाजारात खळबळ उडवून देणाऱ्या बातमीनुसार, दक्षिण कोरियाची आघाडीची तंत्रज्ञान कंपनी असलेल्या सॅमसंगच्या शेअर्समध्ये एकाच दिवसात जवळपास ५ टक्क्यांची प्रचंड मोठी उसळी पाहायला मिळाली आहे. या अनपेक्षित आणि मोठ्या वाढीमागील मुख्य कारण म्हणजे कंपनीने नुकताच अधिकृतपणे जाहीर केलेला २०२६ च्या पहिल्या तिमाहीचा (जानेवारी ते मार्च) आर्थिक अंदाज. या सुधारित अंदाजानुसार, सॅमसंगचा कार्यान्वयन नफा गेल्या वर्षाच्या याच कालावधीच्या तुलनेत तब्बल ७५५ टक्क्यांनी वाढून ५७.२ ट्रिलियन दक्षिण कोरियन वॉन (सुमारे ३८ अब्ज अमेरिकन डॉलर्स) इतका विक्रमी होण्याची दाट शक्यता आहे. हा आकडा वॉल स्ट्रीट आणि शेअर बाजारातील दिग्गज विश्लेषकांनी वर्तवलेल्या ३९.२८ ट्रिलियन वॉनच्या अपेक्षेपेक्षा कितीतरी पटींनी अधिक आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे मॉडेल्स चालवण्यासाठी लागणाऱ्या अत्यंत प्रगत मेमरी चिप्सची बाजारात निर्माण झालेली अभूतपूर्व मागणी हे या ऐतिहासिक आणि थक्क करणाऱ्या नफ्यामागील प्रमुख कारण ठरले आहे.
माहिती तंत्रज्ञान, डेटा सायन्स आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या क्षेत्रात गेली सतरा-अठरा वर्षे अविरत संशोधन करताना आणि हजारो विद्यार्थ्यांना या प्रगत तंत्रज्ञानाचे प्रशिक्षण देताना एक गोष्ट नेहमीच अत्यंत प्रकर्षाने जाणवते. ती म्हणजे, कोणतेही आधुनिक सॉफ्टवेअर किंवा अल्गोरिदम कितीही शक्तिशाली आणि अचूक असले, तरी ते चालवण्यासाठी तितक्याच सक्षम आणि वेगवान हार्डवेअरची नितांत आवश्यकता असते. उदाहरणार्थ, प्राचीन भारतीय लिपींवर, विशेषतः ब्राह्मी लिपीवर आधारित 'ऑप्टिकल कॅरेक्टर रेकग्निशन' सिस्टीम विकसित करण्यासारखे अत्यंत गुंतागुंतीचे आणि सखोल संशोधनाचे प्रकल्प असोत, किंवा मशीन लर्निंगच्या माध्यमातून लाखो डेटा पॉईंट्सचे रिअल-टाइममध्ये विश्लेषण करण्याचे काम असो, या सर्वांसाठी प्रचंड क्षमतेच्या कॉम्प्युटिंग पॉवरची आणि वेगवान मेमरीची नितांत गरज लागते. आज जगभरातील अनेक मोठ्या आणि आघाडीच्या टेक कंपन्या स्वतःचे विशाल एआय मॉडेल्स आणि अवाढव्य डेटा सेंटर्स उभारत आहेत. या संपूर्ण प्रक्रियेत प्रचंड मोठा डेटा साठवण्यासाठी आणि त्यावर डोळ्याची पापणी लवते न लवते तोच प्रक्रिया करण्यासाठी 'हाय-बँडविड्थ मेमरी' आणि अत्यंत वेगवान 'डी-रॅम' चिप्स मोठ्या प्रमाणावर वापरल्या जातात. सॅमसंग ही या विशिष्ट चिप्सची निर्मिती करणारी जगातील सर्वात मोठी आणि प्रमुख कंपनी असल्यामुळे, त्यांच्या या उत्पादनांना सध्या जागतिक बाजारात अक्षरशः सोन्यासारखा भाव आला आहे.
सध्या संपूर्ण जगभरात एआय डेटा सेंटर्स आणि पायाभूत सुविधा उभारण्याची जणू काही एक मोठी आणि वेगवान शर्यतच लागली आहे. यामुळे उच्च दर्जाच्या मेमरी चिप्सच्या पुरवठ्यावर जागतिक स्तरावर मोठा ताण आला असून बाजारात त्यांची अत्यंत तीव्र टंचाई निर्माण झाली आहे. अर्थशास्त्राच्या अत्यंत साध्या आणि सोप्या नियमानुसार, जेव्हा एखाद्या वस्तूची मागणी प्रचंड वाढते आणि तिचा पुरवठा मर्यादित किंवा कमी असतो, तेव्हा त्या वस्तूच्या किमती गगनाला भिडतात. २०२६ च्या या पहिल्या तिमाहीत सॅमसंगच्या डी-रॅम चिप्सच्या कंत्राटी किमती जवळपास दुप्पट झाल्या आहेत आणि तज्ञांच्या मते दुसऱ्या तिमाहीत त्यामध्ये आणखी ५८ ते ६३ टक्क्यांनी मोठी वाढ होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. याच सतत वाढणाऱ्या किमतींमुळे सॅमसंगच्या नफ्यात ही आश्चर्यकारक आणि ऐतिहासिक झेप पाहायला मिळाली आहे. कंपनीचे सह-मुख्य कार्यकारी अधिकारी जुन यंग-ह्युन यांनी नुकतेच गुंतवणूकदारांच्या एका मोठ्या बैठकीत स्पष्ट केले की, कंपनी आता आपल्या अत्यंत महत्त्वाच्या आणि मोठ्या ग्राहकांसोबत पारंपरिक वार्षिक करारांऐवजी थेट तीन ते पाच वर्षांचे सुरक्षित आणि दीर्घकालीन करार करत आहे. यामुळे भविष्यात बाजारातील किमतींच्या अचानक होणाऱ्या चढ-उतारांचा कंपनीच्या नफ्यावर आणि आर्थिक स्थिरतेवर कोणताही विपरीत परिणाम होणार नाही आणि त्यांचे उत्पन्न सुरक्षित राहील.
गेल्या वर्षापर्यंत सॅमसंगवर जगभरातील तंत्रज्ञान विश्लेषकांकडून अशी मोठी टीका होत होती की ते कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या या अत्यंत महत्त्वाच्या जागतिक शर्यतीत आपले प्रमुख प्रतिस्पर्धी असलेल्या कंपन्यांच्या तुलनेत खूप मागे पडले आहेत. त्यांच्या या सुरुवातीच्या पिछाडीमुळे कंपनीच्या गुंतवणूकदारांमध्ये मोठी निराशा आणि नाराजी पसरली होती. परंतु, २०२६ च्या सुरुवातीलाच सॅमसंगने आपल्या धोरणांमध्ये मोठे बदल करत या सर्व टीकेवर अत्यंत प्रभावीपणे मात केली आहे. अमेरिकेतील आघाडीची एआय चिप उत्पादक कंपनी असलेल्या 'एनव्हिडिया' सोबत सॅमसंगने नुकतीच एक अत्यंत महत्त्वाची आणि धोरणात्मक भागीदारी केली आहे. एनव्हिडियाचे सुप्रसिद्ध मुख्य कार्यकारी अधिकारी जेन्सन हुआंग यांनी अलीकडेच जाहीरपणे स्पष्ट केले की, सॅमसंग आता त्यांच्या नवीन एआय चिप्स आणि विशेष 'इन्फरन्स प्रोसेसर्स'च्या उत्पादनात एक प्रमुख भागीदार म्हणून काम करत आहे. या एका मोठ्या घोषणेने सॅमसंगच्या शेअरमध्ये मोठी तेजी आणली आणि गुंतवणूकदारांचा कंपनीवरील आणि त्यांच्या नेतृत्वावरील विश्वास पुन्हा एकदा अत्यंत भक्कम झाला. 'हाय-बँडविड्थ मेमरी' चिप्स विकसित करण्याच्या तंत्रज्ञान स्पर्धेत सॅमसंगने आता आपला सर्वात मोठा आणि प्रमुख प्रतिस्पर्धी असलेल्या 'एसके हयनिक्स' (SK Hynix) या कंपनीला अत्यंत जोरदार टक्कर देत आपले वर्चस्व पुन्हा प्रस्थापित करण्यास सुरुवात केली आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्तेभोवती फिरणाऱ्या रहस्यकथा आणि थरारिका रचताना लेखकाला नेहमीच भविष्यातील तंत्रज्ञानाच्या अमर्याद आणि थक्क करणाऱ्या वेगाचा विचार करावा लागतो. कथांमध्ये कल्पनेत रंगवलेले यंत्रांचे वर्चस्व, स्वयंचलित व्यवस्था आणि डेटाचे अमर्याद सामर्थ्य आता खऱ्याखुऱ्या वास्तवात उतरताना स्पष्टपणे दिसत आहे. आजचे हे तंत्रज्ञानाचे वास्तव एखाद्या रंजक विज्ञानकथेपेक्षा अजिबात कमी नाही. आजचा संपूर्ण मानवी समाज आणि जागतिक अर्थव्यवस्था जितक्या प्रचंड वेगाने डेटा तयार करत आहे आणि त्याचा वापर करत आहे, त्या अफाट वेगाला सामावून घेण्यासाठी सॅमसंगसारख्या हार्डवेअर कंपन्या रात्रंदिवस एक करून अत्यंत प्रगत, कार्यक्षम आणि सूक्ष्म चिप्स बनवत आहेत. या चिप्स केवळ आपल्या संगणकाचा किंवा मोबाईलचा वेग वाढवत नाहीत, तर त्या मानवी बुद्धिमत्तेला समांतर अशी एक नवीन आणि अत्यंत शक्तिशाली कृत्रिम बुद्धिमत्ता निर्माण करण्यासाठी आवश्यक असलेली मूलभूत ताकद आणि ऊर्जा पुरवत आहेत. सॅमसंगचे हे ताजे आर्थिक यश याच मोठ्या तंत्रज्ञान क्रांतीचे एक अत्यंत महत्त्वाचे आणि ठळक फलित आहे.
अर्थात, या अभूतपूर्व आणि ऐतिहासिक आर्थिक यशामागे सॅमसंगसमोर काही अत्यंत गंभीर आव्हाने आणि धोकेही उभे आहेत, ज्याकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही. कंपनीचा सेमीकंडक्टर आणि चिप उत्पादनाचा व्यवसाय जरी आज विक्रमी नफा कमवत असला, तरी त्यांचे इतर महत्त्वाचे विभाग मात्र सध्या मोठ्या संघर्षातून जात आहेत. सॅमसंगचा स्मार्टफोन आणि टीव्हीसारख्या इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांचा विभाग सध्या मोठ्या संकटात सापडला आहे. बाजारात मेमरी चिप्सच्या किमती भरमसाठ वाढल्यामुळे, सॅमसंगला स्वतःचेच स्मार्टफोन्स आणि उपकरणे बनवण्यासाठी लागणारा उत्पादन खर्चही प्रचंड वाढला आहे. याच वाढत्या खर्चामुळे आणि बाजारातील ॲपलसारख्या इतर कंपन्यांच्या तीव्र स्पर्धेमुळे त्यांच्या स्मार्टफोन विभागाचा नफा या तिमाहीत जवळपास निम्म्याने घटण्याची मोठी शक्यता आहे. या व्यतिरिक्त, त्यांचा कॉन्ट्रॅक्ट मॅन्युफॅक्चरिंग विभाग (फाउंड्री बिझनेस) अजूनही तोट्यातच चालला आहे. या क्षेत्रात तैवानच्या 'टीएसएमसी' या बलाढ्य कंपनीचे निर्विवाद आणि एकहाती जागतिक वर्चस्व आहे आणि त्यांना मागे टाकणे किंवा त्यांच्याशी बरोबरी करणे सॅमसंगसाठी अद्याप शक्य झालेले नाही.
जागतिक पातळीवरील राजकीय घडामोडींचा आणि अस्थिरतेचाही सॅमसंगच्या जागतिक व्यवसायावर थेट आणि मोठा परिणाम होत आहे. मध्यपूर्वेतील सध्याच्या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे आणि वाढत्या तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर कच्च्या मालाचा पुरवठा विस्कळीत झाला आहे आणि इंधनाच्या किमती वाढल्या आहेत, ज्यामुळे अप्रत्यक्षरीत्या चिप उत्पादनाचा एकूण खर्च वाढत आहे. तसेच, सॉफ्टवेअरच्या आघाडीवर गुगलने नुकतेच 'टर्बोक्वांट' नावाचे एक अत्यंत नवीन मेमरी-सेव्हिंग तंत्रज्ञान बाजारात आणले आहे. या तंत्रज्ञानामुळे काही विशिष्ट एआय मॉडेल्स चालवण्यासाठी भविष्यात खूप कमी मेमरीची आवश्यकता भासू शकते. जर हे तंत्रज्ञान मोठ्या प्रमाणावर यशस्वी झाले आणि इतर कंपन्यांनीही ते स्वीकारले, तर दीर्घकाळात मेमरी चिप्सच्या प्रचंड मागणीत थोडी घट होऊ शकते, अशी भीतीही काही आर्थिक विश्लेषकांनी व्यक्त केली आहे. या आंतरराष्ट्रीय समस्यांसोबतच देशांतर्गत आघाडीवरही सॅमसंगला मोठ्या आव्हानाचा सामना करावा लागत आहे. सॅमसंगच्या दक्षिण कोरियातील कामगार संघटनांनी पगारातील तफावतीवरून आणि बोनसच्या मुद्द्यावरून मोठा संप पुकारण्याचा अत्यंत गंभीर इशारा दिला आहे. जर आगामी मे महिन्यात खरोखरच हा संप झाला, तर चिप उत्पादनाच्या संपूर्ण प्रक्रियेत आणि जागतिक पुरवठा साखळीत मोठा अडथळा निर्माण होऊन कंपनीचे मोठे आर्थिक नुकसान होऊ शकते.
ही सर्व अंतर्गत आणि बाह्य आव्हाने, तसेच संभाव्य धोके असूनही, शेअर बाजारातील सध्याची आकडेवारी सॅमसंगसाठी अत्यंत सकारात्मक आणि आशादायक चित्र उभे करत आहे. जानेवारी महिन्यापासून आतापर्यंत कंपनीच्या शेअर्समध्ये तब्बल ५० टक्क्यांहून अधिक मोठी वाढ झाली आहे आणि गुंतवणूकदारांना अत्यंत चांगला आणि भरघोस परतावा मिळाला आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा हा काळ केवळ एक तात्पुरती लाट नसून, तो माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रातील एक अत्यंत मोठा, मूलभूत आणि दीर्घकाळ टिकणारा बदल आहे. जोपर्यंत जगभरात नवीन आणि अधिक प्रगत एआय मॉडेल्स विकसित होत राहतील, कंपन्यांचे ऑटोमेशन वाढत राहील आणि क्लाउड डेटा सेंटर्सची संख्या वाढत राहील, तोपर्यंत उच्च दर्जाच्या आणि वेगवान मेमरी चिप्सची मागणी कधीही कमी होणार नाही. सॅमसंगने या अफाट संधीचे अचूक सोने केले असून, आपल्या व्यवसायाची संपूर्ण दिशा बदलत्या काळानुसार आणि तंत्रज्ञानाच्या मागणीनुसार अत्यंत यशस्वीपणे बदलली आहे. तंत्रज्ञानाच्या या अफाट आणि अत्यंत स्पर्धात्मक महासागरात सॅमसंगने आपले जहाज अत्यंत योग्य दिशेने आणि वेगाने वळवले आहे. म्हणूनच आगामी अनेक दशके ही कंपनी जागतिक अर्थव्यवस्थेवर आणि संपूर्ण तंत्रज्ञान विश्वावर आपले निर्विवाद आणि भक्कम वर्चस्व गाजवत राहील, यात कोणतीही शंका नाही.
(संदर्भ: सीएनबीसी न्यूज)
-- तुषार भ. कुटे
