आजच्या डिजिटल युगात 'नशीब' कधी आणि कसे उघडेल, याचा काहीच नेम नाही. कधी लॉटरीचे तिकीट माणसाला करोडपती बनवते, तर कधी शेअर बाजारातील एखादी छोटी गुंतवणूक आयुष्य बदलून टाकते. मात्र, तंत्रज्ञान विश्वात नुकतीच एक अशी घटना समोर आली आहे, जीने या सर्व गोष्टींना मागे टाकले आहे. एका व्यक्तीने १९९३ मध्ये केवळ ३०० रुपये खर्चून इंटरनेटवर एक डोमेन नाव विकत घेतले होते. आज तब्बल ३० वर्षांनंतर, त्याच डोमेनची विक्री करून या व्यक्तीने ६३४ कोटी रुपये (सुमारे ७० दशलक्ष डॉलर्स) कमावले आहेत. ही कथा आहे 'ai.com' या अत्यंत मौल्यवान डोमेनची आणि ते विकत घेणाऱ्या अर्श्यान इस्माईल या मलेशियन तरुणाची. विशेष म्हणजे, हा तरुण ना अमेरिकेचा आहे, ना चीनचा, आणि ना भारताचा. तरीही त्याने तंत्रज्ञान विश्वातील एक सर्वात मोठी डील करून जगाचे लक्ष वेधून घेतले आहे.
अर्श्यान इस्माईल हा मूळचा मलेशियाचा असून तो एक सॉफ्टवेअर इंजिनिअर आणि उद्योजक आहे. सध्या संपूर्ण जगभरात 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स' म्हणजेच कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा बोलबाला आहे. चॅटजीपीटी, गुगल जेमिनी आणि अशा अनेक टूल्समुळे एआय हे क्षेत्रातील परवलीचा शब्द बनला आहे. पण अर्श्यानची दूरदृष्टी इतकी जबरदस्त होती की, त्याने या क्रांतीची चाहूल १९९० च्या दशकातच ओळखली होती, असे म्हणण्यापेक्षा एक योगायोग त्याच्या पथ्यावर पडला असे म्हणणे जास्त योग्य ठरेल.
ही गोष्ट आहे १९९३ सालातली. इंटरनेट तेव्हा बाल्यावस्थेत होते. गुगलचा जन्मही झाला नव्हता आणि वेबसाइट्सची संख्या हाताच्या बोटावर मोजण्याइतकी होती. त्यावेळी अर्श्यान इस्माईल अवघ्या १० वर्षांचा होता. त्याला कॉम्प्युटर आणि तंत्रज्ञानाची आवड होती. एके दिवशी इंटरनेटवर सर्फिंग करत असताना त्याला डोमेन नावे विकत घेण्याची कल्पना सुचली. त्याला 'AI.com' हे नाव खूप आवडले. याचे कारण असे नव्हते की त्याला आर्टिफिशियल इंटेलिजन्समध्ये काही करायचे होते. तर त्याचे साधे कारण होते की 'AI' ही त्याच्या नावाची आद्याक्षरे होती - Arsyan Ismail. स्वतःच्या नावाची वेबसाइट असावी, या बालसुलभ हट्टापायी त्याने आपल्या आईचे क्रेडिट कार्ड वापरले आणि हे डोमेन रजिस्टर केले. त्यावेळी यासाठी त्याला अंदाजे १०० डॉलर्स खर्च आला होता, ज्याची त्या काळातील किंवा स्थानिक चलनानुसार किंमत सुमारे ३०० रुपये इतकी होती, असे काही अहवालांत म्हटले आहे. हा छोटासा निर्णय भविष्यात त्याच्यासाठी सोन्याची अंडी देणारी कोंबडी ठरेल, याची पुसटशी कल्पनाही त्याला किंवा त्याच्या आईला नव्हती.
डोमेन विकत घेतल्यानंतर अर्श्यानने त्याचा विशेष काही वापर केला नाही. मधल्या काळात १९९० च्या दशकाच्या शेवटी 'डॉट कॉम'चा फुगा फुटला, अनेक कंपन्या आल्या आणि गेल्या. पण अर्श्यानने आपल्या ताब्यातील 'ai.com' हे डोमेन कोणालाही विकले नाही. गेल्या काही वर्षांत, विशेषतः २०२२-२३ नंतर जगात एआयची लाट आली. ओपन एआयने चॅटजीपीटी आणले आणि जगाचे चित्रच बदलले. अचानक 'AI' हा शब्द जगातील सर्वात महागडा आणि महत्त्वाचा शब्द बनला. प्रत्येक मोठी कंपनी - मग ती मायक्रोसॉफ्ट असो, गुगल असो किंवा एलन मस्कची कंपनी असो - सर्वांना एआय क्षेत्रात आपले वर्चस्व हवे होते. अशा परिस्थितीत, 'ai.com' हे नाव इंटरनेटच्या जगात सर्वात प्रतिष्ठेचे आणि मौल्यवान नाव बनले. दोन अक्षरी डोमेन नावे तशीही खूप दुर्मिळ असतात आणि त्यातही 'एआय' सारखे नाव असणे म्हणजे लॉटरीच!
अखेर एप्रिल २०२५ मध्ये या डोमेनच्या विक्रीचा योग जुळून आला. 'झिनेस' आणि इतर तंत्रज्ञान वेबसाइट्सने दिलेल्या माहितीनुसार, अर्श्यान इस्माईलने हे डोमेन 'क्रिप्टो डॉट कॉम' (Crypto.com) या प्रसिद्ध कंपनीचे सीईओ ख्रिस मार्सझलेक यांना विकले. ही डील काही लाखांत किंवा कोटींत नाही, तर तब्बल ७० दशलक्ष डॉलर्समध्ये झाली. भारतीय चलनानुसार ही रक्कम सुमारे ६३४ कोटी रुपये इतकी होते. विशेष म्हणजे, या व्यवहाराची संपूर्ण रक्कम अर्श्यानला 'क्रिप्टोकरन्सी'च्या स्वरूपात देण्यात आली. हे डोमेन विक्रीच्या इतिहासातील आतापर्यंतच्या सर्वात मोठ्या व्यवहारांपैकी एक मानले जात आहे. यापूर्वी 'CarInsurance.com' हे डोमेन ४९.७ दशलक्ष डॉलर्सना विकले गेले होते, पण ai.com ने तो विक्रम मोडीत काढला आहे. अर्श्यानला या डोमेनसाठी इतर कंपन्यांकडून १०० दशलक्ष डॉलर्सपर्यंतच्या ऑफर होत्या, असेही बोलले जाते. पण त्याने ७० दशलक्ष डॉलर्सवर समाधान मानले आणि डील फायनल केली. यावर त्याने एक मजेशीर सल्लाही दिला - "एखाद्या अब्जाधीशासोबत व्यवहार करताना जास्त घासाघीस करू नका."
अर्श्यान हा काही फक्त नशिबाने श्रीमंत झालेला माणूस नाही, तर त्याने तंत्रज्ञान क्षेत्रात स्वतःचे स्थान निर्माण केले आहे. त्याने मलेशियातील टेक इंडस्ट्रीमध्ये अनेक वर्षे काम केले आहे. त्याच्या लिंक्डइन प्रोफाईलनुसार, २००५ ते २००६ दरम्यान त्याने 'नफनँग' या कंपनीत सीनियर प्रोग्रामर म्हणून काम केले. त्यानंतर त्याने 'पॅकेट वन नेटवर्क्स' आणि 'फ्रेंडस्टर' सारख्या सोशल नेटवर्किंग साइट्ससाठी सॉफ्टवेअर इंजिनिअर म्हणून काम पाहिले. तो केवळ नोकरीवर अवलंबून राहिला नाही, तर त्याने '१३३७ टेक' (1337 Tech) नावाची स्वतःची कंपनीही सुरू केली. अर्श्यान हा सुरुवातीपासूनच डिजिटल करन्सी आणि बिटकॉईनचा समर्थक राहिला आहे. त्याने तंत्रज्ञानातील बदल वेळीच ओळखले आणि त्यात गुंतवणूक केली. जानेवारी २०२५ पासून तो ओपन एआय सोबत स्वतंत्रपणे काम करत असल्याची माहितीही त्याच्या प्रोफाईलवर दिसते.
ही डील झाल्यानंतर 'ai.com' या डोमेनचा वापर कशासाठी होत आहे, हे पाहणे औत्सुक्याचे आहे. सुरुवातीला काही काळ हे डोमेन चॅटजीपीटीवर रिडायरेक्ट होत होते, ज्यामुळे अनेकांना वाटले की सॅम अल्टमन यांनीच ते विकत घेतले आहे. त्यानंतर काही काळ ते एलन मस्क यांच्या 'x.ai' कडे वळवण्यात आले. मात्र, आताच्या बातमीनुसार, हे डोमेन क्रिप्टो डॉट कॉमच्या मालकीचे असून ते त्यांच्या नवीन 'एजंटिक एआय' प्लॅटफॉर्मसाठी वापरले जात आहे.
अर्श्यान इस्माईलची ही कथा आपल्याला एकच गोष्ट शिकवते की, तंत्रज्ञानाच्या जगात संधी कधीही आणि कोठूनही येऊ शकते. १९९३ मध्ये एका १० वर्षांच्या मुलाने केवळ गंमत म्हणून आणि स्वतःच्या नावासाठी घेतलेले एक डोमेन आज त्याला जगातील सर्वात श्रीमंत लोकांच्या पंक्तीत नेऊन बसवते, हा खरोखरच एक चमत्कार आहे. ६३४ कोटींचा हा प्रवास केवळ पैशांचा नाही, तर डिजिटल युगातील अमर्याद संधींचा आहे. ज्यांनी योग्य वेळी योग्य निर्णय घेतले आणि संयम बाळगला, त्यांना त्याचे फळ नक्कीच मिळते, याचे हे उत्तम उदाहरण आहे. आज अर्श्यान इस्माईल हे नाव केवळ मलेशियातच नाही, तर जगभरातील टेक विश्वात आदराने घेतले जात आहे.
--- तुषार भ. कुटे
