मानवी उत्क्रांतीचा नवा शोध: एका छोट्याशा दाताने बदलला इतिहास

मानवाची उत्पत्ती कशी झाली आणि माणूस आजच्या रूपात कसा आला, हा नेहमीच आपल्या सर्वांच्या कुतूहलाचा विषय राहिला आहे. नुकताच शास्त्रज्ञांना इथिओपियामध्ये असा एक जुना दात सापडला आहे, ज्याने मानवी उत्क्रांतीच्या इतिहासाबाबतच्या जुन्या समजुतींना पूर्णपणे छेद दिला आहे.

ईशान्य इथिओपियाच्या अफार प्रदेशातील 'लेडी-गेरारू' या ठिकाणी संशोधकांना सुमारे २६ लाख वर्षांपूर्वीचे काही जीवाश्म सापडले आहेत. यात प्रामुख्याने काही दातांचा समावेश आहे. या दातांच्या सखोल अभ्यासातून ऑस्ट्रेलोपिथेकस (Australopithecus) या मानवाच्या पूर्वजांच्या कुळातील एका पूर्णपणे नवीन प्रजातीचा शोध लागला आहे.

या दातांचा आकार, त्यांची ठेवण आणि त्यांची झालेली झीज पाहता, या प्रजातीचा आहार आणि राहणीमान 'लुसी' सारख्या इतर जुन्या प्रजातींपेक्षा खूप वेगळे होते, हे स्पष्ट झाले आहे.

हा शोध केवळ एका नवीन प्रजातीपुरता मर्यादित नाही, तर तो मानवी उत्क्रांतीच्या सिद्धांताला एक नवीन दिशा देणारा आहे. यातील सर्वात आश्चर्यकारक बाब म्हणजे, ही नवीन सापडलेली प्रजाती एकटीच राहत नव्हती, तर ती आपल्या स्वतःच्या म्हणजेच होमो (Homo) कुळातील सुरुवातीच्या मानवी पूर्वजांच्या बरोबरीने जगत होती.

आजवर असा समज होता की मानवी उत्क्रांती एका सरळ रेषेत झाली, म्हणजेच एका प्रजातीतून दुसरी प्रजाती क्रमाने निर्माण झाली. पण या शोधामुळे हा समज खोटा ठरला आहे. सुमारे २६ लाख वर्षांपूर्वी दोन वेगळ्या प्रकारचे मानव-पूर्वज एकाच परिसरात राहत होते आणि जगण्यासाठी तसेच अन्नासाठी एकमेकांशी स्पर्धा करत होते, हे आता सप्रमाण सिद्ध झाले आहे.

'लेडी-गेरारू' या ठिकाणी सापडलेल्या या पुराव्यांनी हे दाखवून दिले आहे की मानवी उत्क्रांतीचे झाड हे एका सरळ खोडासारखे नसून, त्याला अनेक फांद्या होत्या. मानवाचा विकास होण्याचा हा प्रवास अजिबात एकाकी आणि सोपा नव्हता. त्या काळातही वेगवेगळ्या प्रजातींची गर्दी होती, जगण्यासाठी जीवघेणी स्पर्धा होती आणि अनेक प्रजाती एकत्र नांदत होत्या. एका छोट्याशा दाताने उलगडलेले हे रहस्य मानवाच्या जन्माची कथा अधिकच रंजक बनवते.

(आधारित)

--- तुषार भ. कुटे