एआयच्या युगातील विचारधारा

आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सवर व्याख्यान देत असताना श्रोत्यांकडून येणारा नेहमीचा प्रश्न म्हणजे एआयच्या जगामध्ये भविष्यात नोकऱ्यांची स्थिती काय असेल? 
बदलणाऱ्या तंत्रज्ञानासोबत नोकऱ्यांचे स्वरूप देखील बदलते, हे मागच्या कित्येक वर्षांपासून आपण पाहिलेले आहे. त्यामुळे काळासोबत बदलत राहणे आणि नवीन ज्ञान आत्मसात करणे, हाच टिकून राहण्याचा एकमेव मार्ग आहे हे शाश्वत सत्य. परंतु आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स तंत्रज्ञानाची दुसरी बाजू बघितली तर याचा वापर अतिशय वेगाने सर्वसामान्यांमध्ये होताना दिसतो. बहुतांश वेळी कोणत्याही समस्येची उकल करत असताना आजकाल नवीन पिढी स्वतःच्या मेंदूचा कमी परंतु एआय टूल्सचा अधिक जास्त वापर करताना दिसते. याच कारणास्तव स्वतंत्रपणे विचार करण्याची क्षमता, नव्याने काही गोष्टी तयार करण्याची बुद्धी अर्थात सर्जनशीलता, आणि कोणत्याही समस्येची उकल करण्याची क्षमता आपल्या मेंदूमध्ये कमी होत चालल्याची दिसते. एकीकडे एआयमुळे नोकऱ्यांच्या संधी कमी होत आहेत तसेच वेगळ्या दिशेने चाललेल्या आहेत तर दुसरीकडे आपण आपल्याच मेंदूची क्षमता कमी करत आहोत. खरं तर हा विरोधाभास आहे. ज्या कारणास्तव मनुष्य या पृथ्वीवर इतरांपेक्षा वेगळा म्हणून ओळखला जातो तीच बुद्धीची क्षमता अथवा विचार करण्याची क्षमता जर ऱ्हास पावत असेल तर आपल्यासाठी ही धोक्याची घंटा आहे. म्हणूनच आजच्या एआयच्या जगामध्ये मानवी मेंदूला सतत जागृत ठेवण्याची आवश्यकता निर्माण झालेली आहे. ज्या कामाला आपण गाढव काम अर्थात डॉंकी वर्क म्हणतो ती कामे एआय टूल्सकडून करून घेतल्यास हरकत नाही. परंतु सर्वच कामांसाठी आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सवर अवलंबून राहणे हे भविष्याच्या दृष्टीने निश्चितच घातक आहे.
आजच्या दैनिक सकाळमध्ये प्रसिद्ध झालेला हा लेख वाचा. विशेषतः पिवळ्या रंगाने हायलाईट केलेल्या ओळींचा मतितार्थ अधिक महत्त्वाचा आहे.

--- तुषार भ. कुटे.