एजंटिक एआय: कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे स्वायत्त भविष्य

तंत्रज्ञानाच्या जगात कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजेच 'एआय'ने आधीच मोठी क्रांती घडवून आणली आहे. परंतु, आता आपण याच्या एका नव्या आणि प्रगत टप्प्यावर पोहोचलो आहोत, ज्याला 'एजंटिक एआय' (Agentic AI) असे म्हटले जाते. अत्यंत सोप्या भाषेत सांगायचे तर, पारंपरिक एआय हे एका आज्ञाधारक कर्मचाऱ्यासारखे काम करते; जे तुम्ही विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे देते किंवा तुम्ही सांगितलेले काम तेवढ्यापुरतेच करते. याउलट, एजंटिक एआय हे एका हुशार आणि स्वायत्त व्यवस्थापकासारखे असते. त्याला केवळ एक अंतिम उद्दिष्ट सांगावे लागते. ते उद्दिष्ट पूर्ण करण्यासाठी कोणकोणती पावले उचलावी लागतील, याचा विचार आणि निर्णय ते स्वतः घेते.

हे तंत्रज्ञान समजून घेण्यासाठी आपण एका दैनंदिन उदाहरणाचा विचार करूया. समजा, तुम्हाला सुट्टीत कुटुंबासोबत फिरायला जायचे आहे. तुम्ही जर सध्याच्या पारंपरिक एआयला विचारले, तर ते तुम्हाला फक्त गोव्यातील हॉटेल्सची आणि विमानांची यादी देईल. पण जर तुम्ही एजंटिक एआयला सांगितले की, "मला पुढच्या आठवड्यात कुटुंबासोबत गोव्याला जायचे आहे आणि माझे बजेट पन्नास हजार रुपये आहे", तर हे एआय केवळ माहिती देऊन थांबणार नाही. ते तुमच्या बजेटनुसार सर्वात स्वस्त विमानाचे तिकीट स्वतः बूक करेल, चांगल्या हॉटेलमध्ये रूम आरक्षित करेल आणि तिथे गेल्यावर फिरण्याचे संपूर्ण वेळापत्रकही स्वतः तयार करून तुमच्या हातात देईल. म्हणजेच, हे तंत्रज्ञान केवळ विचार करत नाही, तर तुमच्या वतीने प्रत्यक्ष कृती करते.

सध्या विविध बहुराष्ट्रीय आणि आयटी कंपन्यांमध्ये एजंटिक एआयचा वापर अत्यंत वेगाने आणि प्रभावीपणे वाढत आहे. कंपन्या त्यांच्या दैनंदिन आणि गुंतागुंतीच्या कामांसाठी आता या तंत्रज्ञानावर अवलंबून राहू लागल्या आहेत. ग्राहक सेवा (कस्टमर सपोर्ट) क्षेत्रात याचे मोठे बदल दिसत आहेत. पूर्वीचे चॅटबॉट्स ग्राहकांना फक्त छापील उत्तरे देत असत. आताचे एजंटिक बॉट्स ग्राहकांची तक्रार समजून घेऊन, स्वतः सिस्टीममध्ये जातात, खराब झालेल्या वस्तूची ऑर्डर रद्द करतात आणि नवीन वस्तू ग्राहकाला पाठवण्याची प्रक्रिया मानवी हस्तक्षेपाशिवाय पूर्ण करतात. याव्यतिरिक्त, सप्लाय चेन मॅनेजमेंटमध्ये गोदामातील माल कमी पडत असल्यास हे एआय स्वतःहून नवीन मालाची ऑर्डर नोंदवते. सॉफ्टवेअर क्षेत्रातही कोड लिहिणे, त्यातील चुका शोधून त्या स्वतः दुरुस्त करणे आणि सॉफ्टवेअरची चाचणी करणे यासाठी एजंटिक एआयचा वापर कंपन्या करत आहेत.

भविष्यात हे तंत्रज्ञान अधिक प्रगत, अचूक आणि बहुआयामी होणार आहे. उद्याचे तंत्रज्ञान हे 'मल्टी-एजंट सिस्टीम'वर आधारित असेल. यामध्ये अनेक वेगवेगळे एआय एजंट्स एकाच वेळी एकमेकांशी संवाद साधून अतिशय गुंतागुंतीची कामे मार्गी लावतील. वेगवेगळ्या क्षेत्रांमध्ये याचा उपयोग आमूलाग्र बदल घडवणारा असेल. वैद्यकीय क्षेत्रात हे तंत्रज्ञान रुग्णांच्या जुन्या अहवालांचा आणि सध्याच्या लक्षणांचा सखोल अभ्यास करून अचूक निदानासाठी डॉक्टरांना मदत करेल, तसेच नवीन औषध संशोधनाचा वेग अनेक पटींनी वाढवेल. आर्थिक क्षेत्रात, शेअर बाजारातील जागतिक घडामोडींचे सेकंदात विश्लेषण करून धोके ओळखण्याचे आणि गुंतवणूकदारांच्या वतीने सुरक्षित ट्रेडिंग करण्याचे काम हे तंत्रज्ञान करेल. याशिवाय, कृषी क्षेत्रात पिकांवरील रोग ओळखून हवामानानुसार फवारणीचे नियोजन करणे असो वा शिक्षण क्षेत्रात प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या ग्रहणक्षमतेनुसार स्वतंत्र आणि वैयक्तिक अभ्यासक्रम तयार करणे असो, एजंटिक एआय सर्वत्र आपला प्रभाव पाडणार आहे.

या सर्व तांत्रिक प्रगतीमुळे रोजगार कमी होतील अशी एक भीती व्यक्त होत असली, तरी प्रत्यक्षात एजंटिक एआयमुळे विविध कंपन्यांमध्ये नोकरीच्या असंख्य नवीन आणि उच्च वेतनाच्या संधी निर्माण झाल्या आहेत. सध्या गुगल, मायक्रोसॉफ्ट, मेटा, ओपेनएआय यांसारख्या दिग्गज तंत्रज्ञान कंपन्यांबरोबरच एआयवर काम करणाऱ्या अनेक नवीन स्टार्टअप्समध्ये नोकऱ्यांची मोठी लाट आली आहे. यामध्ये 'एआय एजंट डेव्हलपर' या पदासाठी सर्वाधिक मागणी आहे. हे डेव्हलपर्स असे एआय मॉडेल्स तयार करतात जे स्वायत्तपणे निर्णय घेऊ शकतील. यासोबतच 'प्रॉम्प्ट इंजिनिअर' या पदाला अनन्यसाधारण महत्त्व प्राप्त झाले आहे; ज्यांचे मुख्य काम एआयला अचूक आणि प्रभावी सूचना देऊन त्यांच्याकडून अपेक्षित काम करून घेणे हे असते.

तसेच, लार्ज लँग्वेज मॉडेल्स (LLM), लँगचेन (LangChain) आणि पायथॉन प्रोग्रामिंगची सखोल जाण असलेल्या 'मशीन लर्निंग इंजिनिअर्स'ची कंपन्यांना नितांत गरज भासत आहे. एजंटिक एआय स्वतः निर्णय घेत असल्याने, त्याने घेतलेले निर्णय मानवी मूल्यांना धरून आणि सुरक्षित आहेत की नाहीत, हे तपासण्यासाठी 'एआय एथिसिस्ट' (AI Ethicist) आणि 'एआय सिक्युरिटी आर्किटेक्ट' अशा पूर्णपणे नवीन आणि अत्यंत महत्त्वाच्या भूमिका कॉर्पोरेट क्षेत्रात उदयास आल्या आहेत. त्यामुळे ज्या तरुणांकडे एआय, डेटा सायन्स आणि प्रगत कोडिंगचे ज्ञान आहे, त्यांच्यासाठी या क्षेत्रात प्रगतीचे आणि रोजगाराचे एक विशाल दालन खुले झाले आहे.
 

--- तुषार भ. कुटे 
प्रशिक्षक, मितू स्किलॉलॉजिस, पुणे 
https://wa.me/919960163010