तंत्रज्ञानाचा विकास हा नेहमीच मानवी काम सोपे करण्यासाठी आणि आपली कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी होत आला आहे. पण सध्याच्या घडीला कृत्रिम बुद्धिमत्ता ज्या अफाट आणि काहीशा भीतीदायक वेगाने कॉर्पोरेट जगात आपला शिरकाव करत आहे, ते पाहून अनेकदा थक्क व्हायला होते. बीबीसी आणि रॉयटर्ससारख्या आघाडीच्या आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्थांनी नुकतीच एक अत्यंत खळबळजनक आणि तंत्रज्ञान विश्वाला विचार करायला लावणारी बातमी प्रकाशित केली आहे. फेसबुक, इन्स्टाग्राम आणि व्हॉट्सॲपची मूळ कंपनी असलेल्या 'मेटा'ने आपल्या अमेरिकेतील कर्मचाऱ्यांच्या संगणकांवर एक नवीन आणि वादग्रस्त ट्रॅकिंग सॉफ्टवेअर इन्स्टॉल करण्याचा मोठा निर्णय घेतला आहे. हे सॉफ्टवेअर कर्मचाऱ्यांचे माऊसचे 'क्लिक्स', त्यांनी कीबोर्डवर टाईप केलेले शब्द आणि त्यांच्या स्क्रीनवरील हालचाली थेट रेकॉर्ड करणार आहे. या ट्रॅकिंगचा मुख्य उद्देश कर्मचाऱ्यांच्या कामावर किंवा त्यांच्या वेळेवर पाळत ठेवणे हा नसून, कंपनीच्या भविष्यातील कृत्रिम बुद्धिमत्तेला माणसांसारखे काम कसे करावे याचे 'प्रशिक्षण' देणे हा आहे. तंत्रज्ञानाच्या जगात मानवी वर्तणुकीचा आणि रोजच्या कामाचा असा अत्यंत सूक्ष्म आणि थेट वापर ही खऱ्या अर्थाने एका नव्या आणि आव्हानात्मक युगाची सुरुवात मानली जात आहे.
आजचे 'लार्ज लँग्वेज मॉडेल्स' किंवा चॅटबॉट्स कविता लिहू शकतात, गुंतागुंतीचे कोडिंग करू शकतात आणि प्रचंड मोठ्या डेटाचे काही सेकंदात विश्लेषणही करू शकतात. परंतु, जेव्हा त्यांना माणसासारखे प्रत्यक्ष संगणकावर बसून दैनंदिन काम करायला सांगितले जाते, तेव्हा ते अनेकदा गोंधळतात. उदाहरणार्थ, एखाद्या सॉफ्टवेअरमधील 'ड्रॉपडाऊन मेन्यू'मधून अचूक पर्याय निवडणे, कामाचा वेग वाढवण्यासाठी कीबोर्डचे विविध शॉर्टकट वापरणे किंवा वेगवेगळ्या विंडोजमध्ये एकाच वेळी काम करून माहितीची जुळवाजुळव करणे, यांसारख्या मानवासाठी अत्यंत साध्या आणि सोप्या असलेल्या गोष्टी 'एआय एजंट्स'ना अद्याप शंभर टक्के अचूकपणे जमत नाहीत. याच तांत्रिक समस्येवर कायमस्वरूपी मात करण्यासाठी मेटाने 'मॉडेल कॅपेबिलिटी इनिशिएटिव्ह' नावाचा हा नवीन कार्यक्रम सुरू केला आहे. कंपनीला असा प्रचंड मोठा आणि खरा डेटा हवा आहे जो प्रत्यक्ष माणसाच्या कामाच्या पद्धतीचे हुबेहूब अनुकरण करेल. जेव्हा एखादा कर्मचारी आपले रोजचे काम करतो, तेव्हा तो माऊस कसा फिरवतो, तो कशावर क्लिक करतो आणि काम पूर्ण करण्यासाठी कोणती पद्धत वापरतो, हा सर्व अत्यंत मौल्यवान डेटा गोळा करून तो थेट एआयला प्रशिक्षित करण्यासाठी वापरला जाणार आहे. जेणेकरून भविष्यात एआय स्वतःहून हीच कामे माणसाच्या हस्तक्षेपाशिवाय आणि अत्यंत वेगाने करू शकेल.
मेटाचे मुख्य तंत्रज्ञान अधिकारी अँड्र्यू बॉसवर्थ यांनी कर्मचाऱ्यांना पाठवलेल्या एका अंतर्गत ईमेलमध्ये कंपनीच्या या भविष्यातील अत्यंत महत्त्वाकांक्षी आणि मोठ्या धोरणाविषयी सविस्तर माहिती दिली आहे. त्यांनी या संपूर्ण प्रक्रियेला 'एजंट ट्रान्सफॉर्मेशन ॲक्सिलरेटर' (Agent Transformation Accelerator - ATA) असे नवीन आणि आकर्षक नाव दिले आहे. बॉसवर्थ यांच्या मते, कंपनी अशा एका भविष्याच्या दिशेने अत्यंत वेगाने वाटचाल करत आहे जिथे कंपनीची बहुतेक सर्व रोजची कामे आणि तांत्रिक कोडिंग हे मानवी कर्मचाऱ्यांऐवजी 'एआय एजंट्स' स्वतः पूर्ण करतील. या नव्या व्यवस्थेत मानवी कर्मचाऱ्यांची मुख्य भूमिका ही केवळ या एआय एजंट्सना 'निर्देश देण्याची', त्यांच्या कामाचे आणि निर्णयांचे 'पुनरावलोकन करण्याची' आणि त्यांना भविष्यात अधिक चांगले काम करण्यासाठी मदत करण्याची असेल. याचाच अत्यंत सरळ आणि स्पष्ट अर्थ असा की, सध्या जो कर्मचारी स्वतः हाताने कोड लिहितो, डिझाईन बनवतो किंवा डेटा एंट्री करतो, तो भविष्यात केवळ एका एआयचा व्यवस्थापक किंवा पर्यवेक्षक बनेल. काम स्वयंचलित करण्याच्या या वाढत्या प्रवृत्तीमुळे संपूर्ण सिलिकॉन व्हॅलीत आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात एक प्रकारची मोठी आणि गंभीर अस्वस्थता निर्माण झाली आहे. कारण, ज्या तंत्रज्ञानाला घडवण्यासाठी या हजारो इंजिनिअर्सनी आपले आयुष्य वेचले, तेच तंत्रज्ञान आता त्यांचे रोजचे काम हिरावून घेण्याच्या तयारीत आहे.
या नवीन ट्रॅकिंग सॉफ्टवेअरमुळे आणि वाढत्या पाळत ठेवण्याच्या प्रवृत्तीमुळे मेटाच्या कर्मचाऱ्यांमध्ये प्रचंड मोठी नाराजी, असुरक्षितता आणि वैयक्तिक गोपनीयतेची चिंता निर्माण झाली आहे. कंपनीच्या प्रवक्त्यांनी आणि व्यवस्थापनाने जरी वारंवार स्पष्ट केले असले की या गोळा केलेल्या डेटाचा वापर कोणत्याही कर्मचाऱ्याच्या कामाचे मूल्यमापन करण्यासाठी किंवा त्याला कामावरून काढून टाकण्यासाठी अजिबात केला जाणार नाही, तरीही कर्मचाऱ्यांच्या मनात याविषयी मोठी साशंकता आणि भीती आहे. कंपनीने असेही म्हटले आहे की या डेटामधून संवेदनशील माहिती आणि खाजगी संदेश वगळण्यासाठी काही अत्यंत कडक तांत्रिक सुरक्षा उपाय योजले आहेत. पण एका सामान्य कर्मचाऱ्याच्या दृष्टीने हा अनुभव अत्यंत भयावह आणि एका 'डिजिटल तुरुंगात' अडकल्यासारखा आहे. आपण आठ तास कामाच्या ठिकाणी संगणकावर बसल्यावर कीबोर्डवर टाईप केलेला प्रत्येक शब्द आणि माऊसची प्रत्येक लहान-मोठी हालचाल कोणीतरी रेकॉर्ड करत आहे, या कल्पनेनेच कामाच्या ठिकाणचे वातावरण अत्यंत तणावपूर्ण आणि अविश्वासाचे झाले आहे. सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे, मेटाने आपल्या कर्मचाऱ्यांना या ट्रॅकिंग प्रणालीमधून बाहेर पडण्याचा कोणताही अधिकृत पर्याय दिलेला नाही. तुम्हाला जर कंपनीत काम करत राहायचे असेल, तर तुम्हाला तुमचा हा रोजच्या कामाचा डेटा एआयला द्यावाच लागेल, अशी ही एक प्रकारची सक्तीची आणि कठोर अट आहे. युरोपसारख्या खंडातील देशांमध्ये जिथे कर्मचाऱ्यांच्या गोपनीयतेचे आणि डेटा संरक्षणाचे कायदे अत्यंत कडक आहेत, तिथे मेटाचा हा प्रयोग कायदेशीर आणि प्रशासकीय कचाट्यात सापडण्याची मोठी शक्यता अनेक सायबर तज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
कर्मचाऱ्यांच्या या वाढत्या असुरक्षिततेमागे आणि प्रचंड तणावामागे आणखी एक अत्यंत भयंकर, जळजळीत आणि व्यावहारिक वास्तव दडलेले आहे. ज्या वेळी मेटा आपल्या कर्मचाऱ्यांचा अत्यंत मौल्यवान डेटा गोळा करून स्वतःच्या एआयला प्रशिक्षित करत आहे, नेमक्या त्याच वेळी कंपनीमध्ये येत्या काही दिवसांत अत्यंत मोठ्या प्रमाणावर नोकरकपात (Layoff) होण्याची दाट शक्यता आणि अफवा बाजारात पसरली आहे. अमेरिकेतील विविध आर्थिक अहवालांनुसार, मेटा येत्या काही महिन्यांत आपल्या जागतिक मनुष्यबळापैकी जवळपास दहा ते वीस टक्के म्हणजेच तब्बल आठ ते पंधरा हजार कर्मचाऱ्यांना कामावरून कायमचे कमी करण्याच्या तयारीत आहे. या भयानक पार्श्वभूमीवर कर्मचाऱ्यांना असे वाटणे अत्यंत स्वाभाविक आणि रास्त आहे की ते स्वतःच्याच हाताने आणि स्वतःच्याच ज्ञानाने आपला 'बदली कामगार' तयार करत आहेत. तुम्ही आज तुमचे काम अचूकपणे कसे करायचे हे एआयला शिकवायचे, तुमचा डेटा देऊन त्याला परिपूर्ण बनवायचे आणि उद्या तेच एआय काम करण्यास सक्षम झाल्यावर कंपनीने तुम्हाला तुमची गरज संपली म्हणून नोकरीवरून काढून टाकायचे, अशी ही अत्यंत विदारक आणि दुर्दैवी परिस्थिती आहे. सिलिकॉन व्हॅलीमधील हे अत्यंत थंड डोक्याने केलेले 'कॉर्पोरेट क्रौर्य' तंत्रज्ञान क्षेत्रातील कामगारांसाठी आणि अभियंत्यांसाठी एक अत्यंत मोठा आणि आयुष्याचा धडा शिकवणारा इशारा आहे. मानवी श्रमापेक्षा, अनुभवापेक्षा आणि निष्ठेपेक्षा कंपनीच्या नफ्याला आणि अद्ययावत तंत्रज्ञानाला किती जास्त आणि क्रूर महत्त्व दिले जाते, हे या ताज्या उदाहरणावरून अत्यंत स्पष्टपणे आणि भयानक रित्या दिसून येते.
या संपूर्ण व्यावसायिक घडामोडीत आणखी एक अत्यंत रंजक आणि लक्षवेधी बाजू आहे, ती खुद्द मेटाचे प्रमुख मार्क झुकरबर्ग यांच्या अमर्याद महत्त्वाकांक्षेची. मार्क झुकरबर्ग सध्या केवळ कंपनीच्या तळागाळातील कामकाजातच एआय आणत नाहीत, तर ते स्वतःचा एक 'एआय क्लोन' किंवा कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित हुबेहूब डिजिटल अवतार तयार करण्यावरही काम करत आहेत. या 'एआय बॉस'ला खुद्द झुकरबर्ग यांच्यासारखेच बोलण्याचे, निर्णय घेण्याचे आणि विचार करण्याचे विशेष तांत्रिक प्रशिक्षण दिले जात आहे. भविष्यात कंपनीच्या हजारो कर्मचाऱ्यांशी थेट संवाद साधण्यासाठी आणि काही विशिष्ट व्यवस्थापकीय निर्णय अत्यंत वेगाने घेण्यासाठी या एआय अवताराचा वापर केला जाईल, अशीही मोठी चर्चा तंत्रज्ञान वर्तुळात आहे. एकीकडे तळातील कर्मचाऱ्यांचे काम काढून घेण्यासाठी आणि खर्च वाचवण्यासाठी एआयचा वापर केला जात आहे, तर दुसरीकडे खुद्द मुख्य कार्यकारी अधिकाऱ्याची कामे अधिक सोपी करण्यासाठीही एआयचाच पर्याय शोधला जात आहे. यावरून मेटा कंपनी आता पूर्णपणे एका 'एआय-फर्स्ट' किंवा केवळ कृत्रिम बुद्धिमत्ता केंद्रित आणि नियंत्रित संस्थेमध्ये रूपांतरित होत आहे, हे निर्विवादपणे सिद्ध होते. तंत्रज्ञानाच्या या नव्या आणि अत्यंत वेगवान शर्यतीत जो कर्मचारी किंवा जो व्यावसायिक मागे राहील, तो केवळ एका कंपनीच्याच नाही तर संपूर्ण तंत्रज्ञान विश्वाच्या प्रवाहातून बाहेर फेकला जाईल, असा स्पष्ट आणि कठोर संदेश झुकरबर्ग यांनी आपल्या या नव्या धोरणातून संपूर्ण जगाला दिला आहे.
विचार करायची गोष्ट ही आहे की मेटा कंपनीचा हा नवा आणि वादग्रस्त ट्रॅकिंगचा प्रयोग केवळ त्यांच्यापुरता मर्यादित राहणारा नक्कीच नाही. आज मेटा जे धाडस आणि प्रयोग करत आहे, उद्या ॲपल, गुगल आणि मायक्रोसॉफ्टसारख्या इतर बलाढ्य कंपन्याही त्याचेच अनुकरण करतील यात कोणतीही शंका नाही. भारतासारख्या देशात, जिथे लाखो तरुण दरवर्षी सॉफ्टवेअर इंजिनिअरिंगच्या क्षेत्रात आपले भविष्य घडवू पाहत आहेत आणि आयटी कंपन्यांमध्ये स्वप्ने रंगवत आहेत, त्यांच्यासाठी ही बातमी एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि धोक्याचा संकेत आहे. केवळ जुन्या पद्धतीचे कोडिंग करणे, मॅन्युअल टेस्टिंगचे काम करणे किंवा साधी डेटा एंट्री करणे यांवर आता भविष्यात नोकरीची कोणतीही शाश्वती आणि हमी उरणार नाही, हे त्रिकालबाधित सत्य आहे. शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना आणि सध्या आयटी क्षेत्रात काम करत असलेल्या व्यावसायिकांना आता स्वतःची तांत्रिक आणि बौद्धिक पातळी उंचावणे अत्यंत गरजेचे आणि अनिवार्य झाले आहे. एआय मॉडेल्स कसे तयार होतात, त्यांचे अचूक व्यवस्थापन कसे करायचे आणि एआय ज्या समस्या आपल्या अल्गोरिदमने सोडवू शकत नाही त्या गुंतागुंतीच्या मानवी समस्या कशा सोडवायच्या, यावर आता सर्वांना आपले लक्ष केंद्रित करावे लागेल. कृत्रिम बुद्धिमत्ता ही नक्कीच मानवाच्या हातातील एक अफाट आणि प्रगतीची शक्ती आहे, पण जेव्हा तीच शक्ती मानवी हक्क, रोजगार आणि वैयक्तिक गोपनीयतेच्या कक्षा ओलांडू लागते, तेव्हा तंत्रज्ञानाची अफाट प्रगती आणि मानवी नैतिकता यांच्यातील अत्यंत नाजूक समतोल कसा राखायचा, हे येणाऱ्या काळात आपल्या सर्वांसमोरील सर्वात मोठे आणि गंभीर आव्हान बनून उभे राहणार आहे.
मेटाचे मुख्य तंत्रज्ञान अधिकारी अँड्र्यू बॉसवर्थ यांनी कर्मचाऱ्यांना पाठवलेल्या एका अंतर्गत ईमेलमध्ये कंपनीच्या या भविष्यातील अत्यंत महत्त्वाकांक्षी आणि मोठ्या धोरणाविषयी सविस्तर माहिती दिली आहे. त्यांनी या संपूर्ण प्रक्रियेला 'एजंट ट्रान्सफॉर्मेशन ॲक्सिलरेटर' (Agent Transformation Accelerator - ATA) असे नवीन आणि आकर्षक नाव दिले आहे. बॉसवर्थ यांच्या मते, कंपनी अशा एका भविष्याच्या दिशेने अत्यंत वेगाने वाटचाल करत आहे जिथे कंपनीची बहुतेक सर्व रोजची कामे आणि तांत्रिक कोडिंग हे मानवी कर्मचाऱ्यांऐवजी 'एआय एजंट्स' स्वतः पूर्ण करतील. या नव्या व्यवस्थेत मानवी कर्मचाऱ्यांची मुख्य भूमिका ही केवळ या एआय एजंट्सना 'निर्देश देण्याची', त्यांच्या कामाचे आणि निर्णयांचे 'पुनरावलोकन करण्याची' आणि त्यांना भविष्यात अधिक चांगले काम करण्यासाठी मदत करण्याची असेल. याचाच अत्यंत सरळ आणि स्पष्ट अर्थ असा की, सध्या जो कर्मचारी स्वतः हाताने कोड लिहितो, डिझाईन बनवतो किंवा डेटा एंट्री करतो, तो भविष्यात केवळ एका एआयचा व्यवस्थापक किंवा पर्यवेक्षक बनेल. काम स्वयंचलित करण्याच्या या वाढत्या प्रवृत्तीमुळे संपूर्ण सिलिकॉन व्हॅलीत आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात एक प्रकारची मोठी आणि गंभीर अस्वस्थता निर्माण झाली आहे. कारण, ज्या तंत्रज्ञानाला घडवण्यासाठी या हजारो इंजिनिअर्सनी आपले आयुष्य वेचले, तेच तंत्रज्ञान आता त्यांचे रोजचे काम हिरावून घेण्याच्या तयारीत आहे.
या नवीन ट्रॅकिंग सॉफ्टवेअरमुळे आणि वाढत्या पाळत ठेवण्याच्या प्रवृत्तीमुळे मेटाच्या कर्मचाऱ्यांमध्ये प्रचंड मोठी नाराजी, असुरक्षितता आणि वैयक्तिक गोपनीयतेची चिंता निर्माण झाली आहे. कंपनीच्या प्रवक्त्यांनी आणि व्यवस्थापनाने जरी वारंवार स्पष्ट केले असले की या गोळा केलेल्या डेटाचा वापर कोणत्याही कर्मचाऱ्याच्या कामाचे मूल्यमापन करण्यासाठी किंवा त्याला कामावरून काढून टाकण्यासाठी अजिबात केला जाणार नाही, तरीही कर्मचाऱ्यांच्या मनात याविषयी मोठी साशंकता आणि भीती आहे. कंपनीने असेही म्हटले आहे की या डेटामधून संवेदनशील माहिती आणि खाजगी संदेश वगळण्यासाठी काही अत्यंत कडक तांत्रिक सुरक्षा उपाय योजले आहेत. पण एका सामान्य कर्मचाऱ्याच्या दृष्टीने हा अनुभव अत्यंत भयावह आणि एका 'डिजिटल तुरुंगात' अडकल्यासारखा आहे. आपण आठ तास कामाच्या ठिकाणी संगणकावर बसल्यावर कीबोर्डवर टाईप केलेला प्रत्येक शब्द आणि माऊसची प्रत्येक लहान-मोठी हालचाल कोणीतरी रेकॉर्ड करत आहे, या कल्पनेनेच कामाच्या ठिकाणचे वातावरण अत्यंत तणावपूर्ण आणि अविश्वासाचे झाले आहे. सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे, मेटाने आपल्या कर्मचाऱ्यांना या ट्रॅकिंग प्रणालीमधून बाहेर पडण्याचा कोणताही अधिकृत पर्याय दिलेला नाही. तुम्हाला जर कंपनीत काम करत राहायचे असेल, तर तुम्हाला तुमचा हा रोजच्या कामाचा डेटा एआयला द्यावाच लागेल, अशी ही एक प्रकारची सक्तीची आणि कठोर अट आहे. युरोपसारख्या खंडातील देशांमध्ये जिथे कर्मचाऱ्यांच्या गोपनीयतेचे आणि डेटा संरक्षणाचे कायदे अत्यंत कडक आहेत, तिथे मेटाचा हा प्रयोग कायदेशीर आणि प्रशासकीय कचाट्यात सापडण्याची मोठी शक्यता अनेक सायबर तज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
कर्मचाऱ्यांच्या या वाढत्या असुरक्षिततेमागे आणि प्रचंड तणावामागे आणखी एक अत्यंत भयंकर, जळजळीत आणि व्यावहारिक वास्तव दडलेले आहे. ज्या वेळी मेटा आपल्या कर्मचाऱ्यांचा अत्यंत मौल्यवान डेटा गोळा करून स्वतःच्या एआयला प्रशिक्षित करत आहे, नेमक्या त्याच वेळी कंपनीमध्ये येत्या काही दिवसांत अत्यंत मोठ्या प्रमाणावर नोकरकपात (Layoff) होण्याची दाट शक्यता आणि अफवा बाजारात पसरली आहे. अमेरिकेतील विविध आर्थिक अहवालांनुसार, मेटा येत्या काही महिन्यांत आपल्या जागतिक मनुष्यबळापैकी जवळपास दहा ते वीस टक्के म्हणजेच तब्बल आठ ते पंधरा हजार कर्मचाऱ्यांना कामावरून कायमचे कमी करण्याच्या तयारीत आहे. या भयानक पार्श्वभूमीवर कर्मचाऱ्यांना असे वाटणे अत्यंत स्वाभाविक आणि रास्त आहे की ते स्वतःच्याच हाताने आणि स्वतःच्याच ज्ञानाने आपला 'बदली कामगार' तयार करत आहेत. तुम्ही आज तुमचे काम अचूकपणे कसे करायचे हे एआयला शिकवायचे, तुमचा डेटा देऊन त्याला परिपूर्ण बनवायचे आणि उद्या तेच एआय काम करण्यास सक्षम झाल्यावर कंपनीने तुम्हाला तुमची गरज संपली म्हणून नोकरीवरून काढून टाकायचे, अशी ही अत्यंत विदारक आणि दुर्दैवी परिस्थिती आहे. सिलिकॉन व्हॅलीमधील हे अत्यंत थंड डोक्याने केलेले 'कॉर्पोरेट क्रौर्य' तंत्रज्ञान क्षेत्रातील कामगारांसाठी आणि अभियंत्यांसाठी एक अत्यंत मोठा आणि आयुष्याचा धडा शिकवणारा इशारा आहे. मानवी श्रमापेक्षा, अनुभवापेक्षा आणि निष्ठेपेक्षा कंपनीच्या नफ्याला आणि अद्ययावत तंत्रज्ञानाला किती जास्त आणि क्रूर महत्त्व दिले जाते, हे या ताज्या उदाहरणावरून अत्यंत स्पष्टपणे आणि भयानक रित्या दिसून येते.
या संपूर्ण व्यावसायिक घडामोडीत आणखी एक अत्यंत रंजक आणि लक्षवेधी बाजू आहे, ती खुद्द मेटाचे प्रमुख मार्क झुकरबर्ग यांच्या अमर्याद महत्त्वाकांक्षेची. मार्क झुकरबर्ग सध्या केवळ कंपनीच्या तळागाळातील कामकाजातच एआय आणत नाहीत, तर ते स्वतःचा एक 'एआय क्लोन' किंवा कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित हुबेहूब डिजिटल अवतार तयार करण्यावरही काम करत आहेत. या 'एआय बॉस'ला खुद्द झुकरबर्ग यांच्यासारखेच बोलण्याचे, निर्णय घेण्याचे आणि विचार करण्याचे विशेष तांत्रिक प्रशिक्षण दिले जात आहे. भविष्यात कंपनीच्या हजारो कर्मचाऱ्यांशी थेट संवाद साधण्यासाठी आणि काही विशिष्ट व्यवस्थापकीय निर्णय अत्यंत वेगाने घेण्यासाठी या एआय अवताराचा वापर केला जाईल, अशीही मोठी चर्चा तंत्रज्ञान वर्तुळात आहे. एकीकडे तळातील कर्मचाऱ्यांचे काम काढून घेण्यासाठी आणि खर्च वाचवण्यासाठी एआयचा वापर केला जात आहे, तर दुसरीकडे खुद्द मुख्य कार्यकारी अधिकाऱ्याची कामे अधिक सोपी करण्यासाठीही एआयचाच पर्याय शोधला जात आहे. यावरून मेटा कंपनी आता पूर्णपणे एका 'एआय-फर्स्ट' किंवा केवळ कृत्रिम बुद्धिमत्ता केंद्रित आणि नियंत्रित संस्थेमध्ये रूपांतरित होत आहे, हे निर्विवादपणे सिद्ध होते. तंत्रज्ञानाच्या या नव्या आणि अत्यंत वेगवान शर्यतीत जो कर्मचारी किंवा जो व्यावसायिक मागे राहील, तो केवळ एका कंपनीच्याच नाही तर संपूर्ण तंत्रज्ञान विश्वाच्या प्रवाहातून बाहेर फेकला जाईल, असा स्पष्ट आणि कठोर संदेश झुकरबर्ग यांनी आपल्या या नव्या धोरणातून संपूर्ण जगाला दिला आहे.
विचार करायची गोष्ट ही आहे की मेटा कंपनीचा हा नवा आणि वादग्रस्त ट्रॅकिंगचा प्रयोग केवळ त्यांच्यापुरता मर्यादित राहणारा नक्कीच नाही. आज मेटा जे धाडस आणि प्रयोग करत आहे, उद्या ॲपल, गुगल आणि मायक्रोसॉफ्टसारख्या इतर बलाढ्य कंपन्याही त्याचेच अनुकरण करतील यात कोणतीही शंका नाही. भारतासारख्या देशात, जिथे लाखो तरुण दरवर्षी सॉफ्टवेअर इंजिनिअरिंगच्या क्षेत्रात आपले भविष्य घडवू पाहत आहेत आणि आयटी कंपन्यांमध्ये स्वप्ने रंगवत आहेत, त्यांच्यासाठी ही बातमी एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि धोक्याचा संकेत आहे. केवळ जुन्या पद्धतीचे कोडिंग करणे, मॅन्युअल टेस्टिंगचे काम करणे किंवा साधी डेटा एंट्री करणे यांवर आता भविष्यात नोकरीची कोणतीही शाश्वती आणि हमी उरणार नाही, हे त्रिकालबाधित सत्य आहे. शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना आणि सध्या आयटी क्षेत्रात काम करत असलेल्या व्यावसायिकांना आता स्वतःची तांत्रिक आणि बौद्धिक पातळी उंचावणे अत्यंत गरजेचे आणि अनिवार्य झाले आहे. एआय मॉडेल्स कसे तयार होतात, त्यांचे अचूक व्यवस्थापन कसे करायचे आणि एआय ज्या समस्या आपल्या अल्गोरिदमने सोडवू शकत नाही त्या गुंतागुंतीच्या मानवी समस्या कशा सोडवायच्या, यावर आता सर्वांना आपले लक्ष केंद्रित करावे लागेल. कृत्रिम बुद्धिमत्ता ही नक्कीच मानवाच्या हातातील एक अफाट आणि प्रगतीची शक्ती आहे, पण जेव्हा तीच शक्ती मानवी हक्क, रोजगार आणि वैयक्तिक गोपनीयतेच्या कक्षा ओलांडू लागते, तेव्हा तंत्रज्ञानाची अफाट प्रगती आणि मानवी नैतिकता यांच्यातील अत्यंत नाजूक समतोल कसा राखायचा, हे येणाऱ्या काळात आपल्या सर्वांसमोरील सर्वात मोठे आणि गंभीर आव्हान बनून उभे राहणार आहे.
(संदर्भ: बीबीसी)
--- तुषार भ. कुटे
No comments:
Post a Comment
to: tushar.kute@gmail.com