ट्विटरचे 'ग्रोक' आणि नेटकऱ्यांचा भन्नाट रिकामटेकडेपणा!

जेव्हा 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स' चा शोध लागला, तेव्हा विकासकांच्या मनात एक उदात्त हेतू होता. त्यांना वाटलं होतं की हे तंत्रज्ञान कॅन्सरसारख्या आजारांवर उपाय शोधेल, हवामान बदलाचे प्रश्न सोडवेल, आणि मानवाला मंगळावर पोहोचायला मदत करेल. पण त्यांनी एका अत्यंत महत्त्वाच्या गोष्टीचा विचार केलाच नाही—माणसाचा अफाट रिकामटेकडेपणा!

इलॉन मस्कच्या 'एक्स' (पूर्वीचे ट्विटर) वर जेव्हापासून 'ग्रोक' (Grok) हे एआय आले आहे, तेव्हापासून नेटकऱ्यांनी त्याचा जो काही "सत्पात्री" (?) वापर चालवला आहे, तो पाहून खुद्द ग्रोकलाही आपल्या जन्माच्या उद्देशावर शंका येऊ लागली असेल. चला तर मग पाहूया, जगातील सर्वात प्रगत एआयपैकी एक असलेल्या ग्रोकचा लोक कसा "मूर्खासारखा" आणि मनोरंजक वापर करत आहेत:

१. "मला रोस्ट कर!" - स्वतःचाच अपमान करवून घेण्याची हौस
सध्या एक्सवर एक सर्वात मोठा आणि विचित्र ट्रेंड चालू आहे. लोक ग्रोकला आपलाच प्रोफाइल देऊन विचारतात, "ग्रोक, माझ्या प्रोफाईलवरून मला रोस्ट कर (माझा अपमान कर)." आणि मग ग्रोक, ज्याला मुळातच थोडा उपहासात्मक टोन दिलेला आहे, तो त्यांच्या फॉलोअर्सची संख्या, त्यांचे जुने रडके ट्विट्स आणि त्यांच्या खोट्या बायोवरून त्यांची अशी काही यथेच्छ धुलाई करतो की विचारू नका! पण गम्मत म्हणजे, स्वतःचा असा सणसणीत अपमान झाल्यावर हेच लोक तो स्क्रीनशॉट मोठ्या अभिमानाने "बघा, एआयने माझी कशी लायकी काढली" या कॅप्शनसह एक्सवर शेअर करतात.

२. जगातील सर्वात 'गहन' आणि 'महत्त्वाचे' प्रश्न
ग्रोककडे जगातील सर्व माहिती अगदी एका सेकंदात उपलब्ध आहे. ते क्वांटम फिजिक्स समजावून सांगू शकते. पण आपले नेटकरी त्याला काय विचारतात?
    "माझी मांजर माझ्याकडे अशा नजरेने का बघतेय जणू काही मी तिचे लाख रुपये देणे लागतो?"
    "जर समोसा गोल असता, तर तो खाता आला असता का?"
    "माझ्या मित्राने माझ्या मेसेजला 'K' असा रिप्लाय दिला आहे, त्याला असा काय टोमणा मारू की तो आयुष्यभर विसरणार नाही?"
ग्रोक बिचारा या फालतू प्रश्नांनाही अत्यंत गांभीर्याने आणि आपल्या खास तिरकस शैलीत उत्तरे देतो.

३. मीम्स आणि अतरंगी चित्रांचा महापूर
जेव्हापासून एआयला चित्रे बनवण्याची क्षमता मिळाली आहे, तेव्हापासून नेटकऱ्यांच्या कल्पनाशक्तीला जणू पंख फुटले आहेत. ग्रोकला दिलेल्या सूचना (Prompts) वाचूनच आपल्याला हसू आवरणार नाही:
    "डायनासोर जर पुणेरी पगडी घालून स्प्लेंडरवरून चालला असेल तर कसा दिसेल?"
    "इलॉन मस्क स्वतः रस्त्यावर उभे राहून पाणीपुरी खात आहेत, असं चित्र बनव."
    "एखादा एलियन पहिल्यांदा ट्रॅफिक जॅममध्ये अडकल्यावर जी शिवी देईल, तसं चित्र काढ."
    "या चित्रातून एका मुर्खाला काढून टाक."
    "एखाद्या चित्रात या नटीचे कॉश्च्युम बदल."
आणि आश्चर्य म्हणजे, ग्रोक अत्यंत इमानेइतबारे ही सर्व चित्रे बनवून देतो. या चित्रांचा एक्सवर अक्षरशः पूर आला आहे.

४. 'एक्स'वर भांडणे करण्यासाठी एआयचा वापर
पूर्वी ट्विटरवर लोक स्वतःच्या मेंदूचा वापर करून एकमेकांशी भांडत असत. आता त्यासाठीही ग्रोकची मदत घेतली जाते. एखाद्या व्यक्तीने राजकीय किंवा सामाजिक विषयावर ट्विट केले, की लोक ग्रोकला सांगतात, "या ट्विटमधले सर्व कच्चे दुवे शोधून काढ आणि याला असा काही रिप्लाय लिही की याची बोलती बंद होईल." थोडक्यात काय, तर आता माणसांची भांडणेही एआयच लढत आहे!

ग्रोकचा हा वापर पाहून एक गोष्ट नक्की सिद्ध होते की, तंत्रज्ञान कितीही प्रगत झाले तरी माणसाचा मूळ स्वभाव बदलत नाही. आपल्याला हसण्यासाठी, दुसऱ्याची (किंवा स्वतःचीच) टर उडवण्यासाठी आणि फावल्या वेळेत काहीतरी अतरंगी करण्यासाठी एक सोबती हवा असतो. ग्रोकने ती जागा अचूक हेरली आहे.
उद्या कदाचित AI खरंच जग जिंकेल, जगाचे सर्व प्रश्न सोडवेलही; पण त्याआधी त्याला माणसाच्या या 'फालतूगिरी'चे आकलन करावे लागेल, आणि तोपर्यंत आपण ग्रोकला विचारत राहू—"हे बघ ग्रोक, आज जेवणात भेंडीची भाजी आहे, या दुःखातून बाहेर पडण्यासाठी मला एखादा चांगला जोक सांग!"

--- तुषार भ. कुटे 

#Grok #ArtificialIntelligence #Twitter #AI #Marathi

टेस्ला डोजो: कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या क्षेत्रातील एक क्रांतिकारी महासंगणक

सध्याच्या युगात तंत्रज्ञान हे कल्पनेपेक्षा वेगाने पुढे जात आहे आणि या शर्यतीत एलन मस्क यांची 'टेस्ला' ही कंपनी नेहमीच आघाडीवर असते. टेस्लाने केवळ इलेक्ट्रिक कारच्या जगातच क्रांती केली नाही, तर आता त्यांनी 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स' म्हणजेच कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या क्षेत्रातही एक मोठी झेप घेतली आहे. या महत्त्वपूर्ण प्रकल्पाचे नाव आहे 'टेस्ला डोजो'. डोजो हा टेस्लाचा स्वतःचा एक शक्तिशाली सुपर कॉम्प्युटर (महासंगणक) आहे, जो प्रामुख्याने त्यांच्या स्वयंचलित कार प्रणालीला अधिक सुरक्षित आणि बुद्धिमान बनवण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे. सर्वसामान्यांना समजेल अशा भाषेत सांगायचे तर, डोजो हा टेस्लाच्या गाड्यांचा 'शिक्षक' आहे, जो त्यांना मानवासारखे किंवा त्याहून अधिक सुरक्षितपणे गाडी चालवण्याचे प्रशिक्षण देतो.

डोजोची निर्मिती करण्याची मूळ गरज समजून घेण्यासाठी आपल्याला टेस्लाच्या गाड्या कशा काम करतात हे आधी समजून घ्यावे लागेल. टेस्लाच्या लाखो गाड्या जगभरात फिरत आहेत आणि त्या प्रत्येक क्षणी रस्त्यावरील व्हिडिओ रेकॉर्ड करत असतात. या गाड्यांना 'फुल सेल्फ ड्रायव्हिंग' (FSD) म्हणजेच पूर्णपणे स्वयंचलित बनवण्यासाठी, त्यांना रस्त्यावरील परिस्थिती, इतर वाहने, पादचारी आणि ट्रॅफिक सिग्नल ओळखणे शिकावे लागते. हे शिकण्यासाठी त्यांना लाखो तासांचे व्हिडिओ फुटेज बघावे लागते आणि त्यातून शिकावे लागते. ही प्रक्रिया मानवी मेंदूच्या न्यूरल नेटवर्कसारखी असते. मात्र, एवढ्या प्रचंड प्रमाणात डेटाचे विश्लेषण करण्यासाठी आणि त्यातून शिकण्यासाठी सध्याचे सामान्य सुपर कॉम्प्युटर पुरेसे ठरत नव्हते किंवा त्यांना खूप जास्त वेळ लागत होता. या समस्येवर मात करण्यासाठी टेस्लाने बाजारातील इतर चिप्स वापरण्याऐवजी स्वतःचा, खास या कामासाठी बनवलेला महासंगणक विकसित करण्याचा निर्णय घेतला, ज्याला त्यांनी 'डोजो' असे नाव दिले.

डोजोचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची रचना आणि त्यामध्ये वापरलेली 'D1' नावाची चिप. इतर संगणकांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या ग्राफिक्स प्रोसेसिंग युनिट्स (GPU) पेक्षा ही चिप वेगळी आहे. टेस्लाने ही चिप खास मशीन लर्निंगच्या कामासाठी डिझाइन केली आहे. जेव्हा अशा हजारो D1 चिप्स एकत्र जोडल्या जातात, तेव्हा एक प्रचंड शक्तिशाली यंत्रणा तयार होते, जिला 'ट्रेनिंग टाइल' म्हटले जाते. या रचनेमुळे संगणकाची माहितीवर प्रक्रिया करण्याची गती कित्येक पटींनी वाढते. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, जे काम करण्यासाठी इतर सुपर कॉम्प्युटरला काही महिने लागू शकतात, तेच काम डोजो काही दिवसांत किंवा तासांत पूर्ण करू शकतो. यामुळे टेस्लाच्या गाड्यांच्या सॉफ्टवेअरमध्ये सुधारणा करण्याचा वेग प्रचंड वाढला आहे.

या महासंगणकाचे मुख्य काम व्हिडिओ डेटाचे विश्लेषण करणे हे आहे. जेव्हा टेस्लाची गाडी रस्त्यावर चालते, तेव्हा तिचे कॅमेरे सभोवतालचे दृश्य टिपत असतात. हा डेटा डोजोकडे पाठवला जातो. डोजो या व्हिडिओमधील प्रत्येक घटकाला लेबल लावतो, म्हणजे हे झाड आहे, ही दुसरी गाडी आहे, हा माणूस आहे हे ओळखतो. त्यानंतर तो या वस्तूंच्या हालचालीचा अंदाज घेतो. उदाहरणार्थ, एखादा चेंडू रस्त्यावर आला तर त्यामागे मूल धावत येऊ शकते, हे समजण्याची क्षमता गाड्यांमध्ये विकसित करणे हे डोजोचे काम आहे. याला 'कॉम्प्युटर व्हिजन' असे म्हणतात. डोजोमुळे टेस्लाच्या गाड्या आता केवळ द्विमितीय (2D) प्रतिमांवर अवलंबून न राहता त्रिमितीय (3D) आणि कालसापेक्ष (Time) अशा '4D' डेटावर प्रक्रिया करू शकतात. यामुळे गाडी चालवतानाचे निर्णय अधिक अचूक होतात.

डोजो प्रकल्प केवळ गाड्यांपुरता मर्यादित नाही. भविष्यात याचा उपयोग टेस्लाच्या 'ऑप्टिमस' या ह्युमनॉइड रोबोटला प्रशिक्षित करण्यासाठी देखील होणार आहे. जसा हा संगणक गाड्यांना रस्ते आणि रहदारी समजण्यास मदत करतो, तसाच तो रोबोट्सना मानवी जगातील कामे करण्यास, वस्तू उचलण्यास आणि चालण्यास शिकवेल. एलन मस्क यांच्या मते, डोजोची क्षमता इतकी अफाट आहे की भविष्यात टेस्ला ही सेवा इतर कंपन्यांनाही देऊ शकते. ज्याप्रमाणे अॅमेझॉन वेब सर्व्हिसेस (AWS) आज जगातील अनेक कंपन्यांना क्लाउड कम्प्युटिंगची सेवा देते, तसेच टेस्ला भविष्यात 'डोजो ॲज अ सर्व्हिस' सुरू करू शकते. यामुळे इतर कंपन्यांना त्यांची एआय मॉडेल्स प्रशिक्षित करण्यासाठी डोजोच्या शक्तीचा वापर करता येईल.

तांत्रिकदृष्ट्या डोजोमध्ये बँडविड्थ आणि लेटन्सी (माहिती पोहोचण्यास लागणारा वेळ) यावर खूप काम करण्यात आले आहे. संगणकाच्या विविध भागांमध्ये माहितीची देवाणघेवाण जितक्या वेगाने होईल, तितका तो संगणक वेगवान ठरतो. डोजोमधील विशेष कनेक्टर आणि वायरिंगमुळे माहितीचा प्रवाह अत्यंत सुलभ होतो. यामुळेच हा जगातील सर्वात शक्तिशाली एआय ट्रेनिंग सुपर कॉम्प्युटर मानला जातो. यासाठी लागणारी वीज आणि कुलिंग सिस्टीम (थंड ठेवण्याची यंत्रणा) देखील अत्यंत प्रगत स्वरूपाची आहे, जेणेकरून हा महासंगणक रात्रंदिवस न थांबता काम करू शकेल.

थोडक्यात सांगायचे तर, टेस्ला डोजो हा केवळ एक हार्डवेअरचा तुकडा नाही, तर तो कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या इतिहासातील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. मानवावर अवलंबून न राहता सुरक्षितपणे गाडी चालवणारी वाहने तयार करण्याचे जे स्वप्न जगाने पाहिले आहे, ते प्रत्यक्षात आणण्यासाठी डोजोची भूमिका निर्णायक ठरणार आहे. डेटाचा अफाट साठा आणि त्यावर वेगाने प्रक्रिया करण्याची क्षमता यामुळे टेस्ला केवळ एक कार कंपनी न राहता, जगातील सर्वात मोठी एआय आणि रोबोटिक्स कंपनी बनण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे. डोजोमुळे भविष्यातील प्रवास अधिक सुरक्षित, वेगवान आणि बुद्धिमान होईल, यात शंका नाही.

--- तुषार भ. कुटे