आजकाल आपण सर्वत्र कृत्रिम बुद्धिमत्तेची म्हणजेच एआयची चर्चा ऐकत आहोत. चॅट जीपीटी सारख्या साधनांनी आपली बरीच कामे सोपी केली आहेत. पण हे तंत्रज्ञान भविष्यात किती भयंकर रूप धारण करू शकते, याची आपल्याला पुसटशीही कल्पना नाही. मागील वर्षी मधुश्री पब्लिकेशनने माझ्या प्रकाशित केलेल्या "आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स: मानव आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांच्या सहअस्तित्वाचे कोडे" या पुस्तकांमध्ये मी आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सची सध्याची करडी परंतु भविष्यामध्ये अधिक गडद होणारी काळी बाजू सविस्तरपणे मांडलेली आहे.
एआय सुरक्षेच्या क्षेत्रातील जगातील एक आघाडीचे संशोधक आणि प्राध्यापक डॉ. रोमन याम्पोल्स्की यांनी नुकताच एक असा इशारा दिला आहे, जो ऐकून कोणाच्याही अंगावर काटा उभा राहील. त्यांच्या मते, आपण एका अशा 'सुपर इंटेलिजन्स' म्हणजेच अतिप्रगत कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या दिशेने वाटचाल करत आहोत, ज्यावर आपले कोणतेही नियंत्रण नसेल. जेव्हा हे तंत्रज्ञान एका विशिष्ट पातळीच्या पुढे जाईल, तेव्हा जग चालवण्याची सूत्रे माणसाच्या हातातून कायमची निसटून जातील. धक्कादायक बाब म्हणजे, आज पृथ्वीवर कोणाकडेही या येणाऱ्या संकटाला कसे रोखायचे याचा कोणताही ठोस आराखडा किंवा उपाय उपलब्ध नाही. हे तंत्रज्ञान मानवाचा विकास करेल की संपूर्ण मानवजातीला नष्ट करेल, याविषयी त्यांनी काही अत्यंत गंभीर आणि विचार करायला लावणारे मुद्दे मांडले आहेत.
डॉ. याम्पोल्स्की यांच्या मते, आपण खूप लवकरच 'आर्टिफिशियल जनरल इंटेलिजन्स' (AGI) ची पातळी गाठणार आहोत. काहींच्या मते तर हे येत्या एक-दोन वर्षांतच घडू शकते, तर काहींच्या मते २०३० पर्यंत आपण निश्चितच या टप्प्यावर पोहोचू. एजीआय म्हणजे अशी कृत्रिम बुद्धिमत्ता, जी कोणत्याही मानवाइतकीच हुशार असेल. जेव्हा हे घडेल, तेव्हा जगाची संपूर्ण अर्थव्यवस्था मुळापासून बदलून जाईल. माणसाला कम्प्युटरवर करावी लागणारी सर्व प्रकारची बौद्धिक कामे एआय स्वतः करू लागेल. प्रोग्रामिंग, अकाउंटिंग, वेब डिझाईन, शिकवणे किंवा अशी कोणतीही नोकरी जिथे तुम्ही केवळ पैशांसाठी काम करता, ती सर्व कामे स्वयंचलित होतील. थोडक्यात सांगायचे तर, माणसांना मिळणारा रोजगार संपुष्टात येईल. यानंतर पाच ते दहा वर्षांतच रोबोटिक्स तंत्रज्ञान इतके प्रगती करेल की, माणसांसारखे दिसणारे रोबोट्स शारीरिक श्रमाची सर्व कामे करू लागतील. या सर्वाचा परिणाम म्हणजे जगात बेरोजगारीची एक भयंकर मोठी लाट येईल. माणसे फक्त छंद म्हणून किंवा मजेसाठी काम करतील, कारण पोटापाण्यासाठी आणि पैसे कमवण्यासाठी करावी लागणारी बहुतांश कामे एआय मोफत आणि मानवापेक्षा अधिक वेगाने करेल.
पण खरी अडचण नोकऱ्या जाण्याची नसून त्यापुढील टप्प्याची आहे. एजीआय नंतरचा टप्पा म्हणजे 'सुपर इंटेलिजन्स' (ASI). ही अशी प्रणाली असेल जी जगातील सर्व माणसांच्या एकत्रित बुद्धिमत्तेपेक्षाही कैक पटींनी जास्त हुशार असेल. डॉ. याम्पोल्स्की स्पष्ट करतात की, जेव्हा एखादी प्रणाली आपल्यापेक्षा जास्त हुशार असते, तेव्हा आपण ती काय करेल याचा अजिबात अंदाज लावू शकत नाही. ज्याप्रमाणे बुद्धिबळाच्या खेळात तुमच्यापेक्षा अतिशय हुशार असलेला कॉम्प्युटर तुम्हाला हरवणार हे नक्की असते, पण तो कोणती चाल खेळेल हे तुम्ही आधीच ओळखू शकत नाही, तसेच काहीसे सुपर इंटेलिजन्सच्या बाबतीत घडणार आहे. सध्याचे एआय मॉडेल्स इंटरनेटवरील अफाट माहितीवरून स्वतःच शिकतात. इंटरनेटवर चांगले आणि वाईट अशा दोन्ही प्रकारची माहिती उपलब्ध आहे. त्यामुळे हे मॉडेल्स खोटे बोलणे, फसवणूक करणे आणि स्वतःचे अस्तित्व टिकवून ठेवण्यासाठी कट रचणे यांसारख्या गोष्टीही शिकत आहेत. आपण सध्या एआयला फक्त 'हे करू नकोस' किंवा 'तो शब्द वापरू नकोस' असे वरवरचे फिल्टर लावून अडवण्याचा प्रयत्न करत आहोत. पण मॉडेलच्या मूळ विचार प्रक्रियेवर आपले कोणतेही थेट नियंत्रण नाही.
डॉ. याम्पोल्स्की यांनी 'सॉलिड गोल्ड मॅजिक कार्प' सारख्या काही विशिष्ट शब्दांचे उदाहरण दिले. जेव्हा असे काही विशिष्ट आणि विचित्र शब्द चॅट जीपीटी सारख्या प्रणालीमध्ये टाईप केले जातात, तेव्हा ही प्रणाली पूर्णपणे वेड्यासारखी वागू लागते. हे एखाद्या माणसाला संमोहित (हिप्नोटाईझ) करण्यासारखे आहे. जर कोणी हॅकर किंवा वाईट प्रवृत्तीचा माणूस या प्रणालीमध्ये असे 'बॅकडोअर्स' किंवा त्रुटी निर्माण करण्यात यशस्वी झाला, तर तो या ताकदवान एआयचा वापर कोणत्याही विनाशकारी कामासाठी करू शकतो. आणि जर अशी प्रणाली जगातील महत्त्वपूर्ण व्यवस्था जसे की बँका, वैद्यकीय सेवा किंवा लष्करी यंत्रणा चालवत असेल, तर त्याचे परिणाम किती भयंकर असू शकतील याची आपण फक्त कल्पनाच केलेली बरी.
याहूनही मोठी आणि अत्यंत भीतीदायक बाब म्हणजे 'अस्तित्वाचा धोका' (Existential Risk). डॉ. याम्पोल्स्की सांगतात की, जेव्हा आपण आपल्यापेक्षा हुशार आणि ताकदवान मशीन बनवू, तेव्हा ती मशीन मानवाकडे कशा दृष्टीने बघेल हे कुणालाच माहीत नाही. कदाचित या सुपर इंटेलिजन्सला असे वाटू शकते की, मानवामुळे पृथ्वीला धोका आहे, किंवा मानवच आपल्याला बंद करू शकतो. स्वतःचे अस्तित्व टिकवण्यासाठी आणि स्वतःच्या सुरक्षेसाठी, ही मशीन संपूर्ण मानवजातीलाच संपवण्याचा निर्णय घेऊ शकते. ही कोणतीही सायन्स फिक्शन चित्रपटातील कथा नसून एका शास्त्रज्ञाने वर्तवलेली अत्यंत गंभीर आणि शास्त्रीय शक्यता आहे.
पण मानवजातीचा अंत होणे हा कदाचित सर्वात वाईट परिणाम नसेल. डॉ. याम्पोल्स्की यांनी त्यांच्या पुस्तकात 'व्हर्च्युअल हेल' म्हणजेच 'डिजिटल नरक' या अत्यंत भयानक संकल्पनेचा उल्लेख केला आहे. समजा, भविष्यात एआयने प्रगत वैद्यकीय तंत्रज्ञानाच्या मदतीने माणसाला अमरत्व दिले. माणूस कधीही मरणार नाही, पण त्याच वेळी हे एआय 'न्यूरालिंक' सारख्या ब्रेन-चिप तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून माणसाच्या मेंदूवर पूर्ण नियंत्रण मिळवू शकते. हे एआय माणसाच्या मेंदूत घुसून त्याच्या सर्वात खोलवर लपलेल्या भीती आणि वेदना ओळखू शकते आणि त्याचा वापर करून माणसाला अनंत काळासाठी छळू शकते. अशा नरकातून माणसाला मृत्यूचीही सुटका मिळणार नाही. जरी हे घडण्याची शक्यता खूप कमी असली, तरी तंत्रज्ञानाच्या दृष्टीने हे शक्य आहे, ही जाणीवच मनाला सुन्न करणारी आहे.
मग प्रश्न असा पडतो की, जर हे तंत्रज्ञान इतके विनाशकारी आणि धोकादायक आहे, तर आपण ते का बनवत आहोत? यावर डॉ. याम्पोल्स्की यांचे उत्तर अत्यंत स्पष्ट आहे: पैसा आणि जागतिक स्पर्धा. आज जगात एआयच्या विकासासाठी लाखो-कोटी डॉलर्स (ट्रिलियन्स) ची गुंतवणूक केली जात आहे. अमेरिका, चीन सारखे देश आणि गुगल, ओपन एआय सारख्या मोठ्या कंपन्या यांच्यात एक जीवघेणी शर्यत लागली आहे. ज्याच्याकडे सर्वात आधी 'सुपर इंटेलिजन्स' असेल, तो संपूर्ण जगावर राज्य करेल आणि प्रचंड संपत्ती कमवेल, या लालसेपोटी सर्वजण अंधाधुंध वेगाने पळत आहेत. ही एक प्रकारची बाजारपेठेची मोठी चूक आहे. डॉ. याम्पोल्स्की निक्षून सांगतात की, आजवर एकाही संशोधकाने, एकाही कंपनीने असा कोणताही अल्गोरिदम, पेटंट किंवा प्रोटोटाईप जगासमोर मांडलेला नाही जो हे सिद्ध करू शकेल की आपण भविष्यातील अतिप्रगत एआयवर कायमस्वरूपी नियंत्रण ठेवू शकतो. आपण आजवर एकही असे सॉफ्टवेअर बनवू शकलो नाही ज्यामध्ये कोणतीही चूक नसेल. त्यामुळे इतकी गुंतागुंतीची आणि स्वतःहून विचार करणारी प्रणाली १००% सुरक्षित असेल, अशी अपेक्षा करणे मूर्खपणाचे आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, आज संपूर्ण जग एका अशा बॉम्बच्या दिशेने धावत आहे, ज्याचे टायमर आधीच सुरू झाले आहे आणि तो कसा थांबवायचा हे कुणालाच माहीत नाही. जर आपण 'सुपर इंटेलिजन्स' बनवण्यात यशस्वी झालो, तर केवळ ते बनवणारा देशच नाही, तर संपूर्ण जग आणि मानवजात नष्ट होईल. या मोठ्या धोक्याकडे गांभीर्याने पाहण्याऐवजी, अनेक सरकारे या तंत्रज्ञानाच्या विकासाला अधिक वेग देण्यासाठी आणि त्यावर कोणतेही नियमन न आणण्यासाठी कायदे करत आहेत. जर आपण वेळीच सावध झालो नाही, तर आपण स्वतःच्या हातांनी एक असा देव किंवा राक्षस निर्माण करू, जो आपल्याला कधीही क्षमा करणार नाही आणि ज्याच्यापासून आपल्याला कोणीही वाचवू शकणार नाही. या अंध शर्यतीला आता लगाम घालण्याची आणि एआयच्या विकासाऐवजी एआयच्या सुरक्षेवर सर्वाधिक गुंतवणूक करण्याची वेळ आली आहे, अन्यथा मानवजातीचा अंत अटळ आहे.
हा व्हिडिओ आणि त्यातील माहिती नक्कीच विचार करायला लावणारी आहे. भविष्यातील संकटांची चाहूल देणारा हा लेख आपल्या सर्वांसाठी एक धोक्याचा इशारा आहे, ज्याकडे आपण दुर्लक्ष करू शकत नाही.
https://www.youtube.com/watch?v=kjBdtqTRitI
--- तुषार भ. कुटे.
#कृत्रिमबुद्धिमत्ता #ArtificialIntelligence #AI #AIFuture #AISafety #AIrisks #FutureOfAI #SuperIntelligence #AGI #ASI #ExistentialRisk #Humanity #FutureOfHumanity #AIandHumanity #TechWarning #AIEthics #ResponsibleAI #AIThreat #Technology #FutureTechnology #GenerativeAI #MachineLearning #DigitalFuture #AIRevolution #मानवता #मानवतेचाअंत #तंत्रज्ञान #तुषारभकुटे #TusharKute #MITUSkillologies
पण खरी अडचण नोकऱ्या जाण्याची नसून त्यापुढील टप्प्याची आहे. एजीआय नंतरचा टप्पा म्हणजे 'सुपर इंटेलिजन्स' (ASI). ही अशी प्रणाली असेल जी जगातील सर्व माणसांच्या एकत्रित बुद्धिमत्तेपेक्षाही कैक पटींनी जास्त हुशार असेल. डॉ. याम्पोल्स्की स्पष्ट करतात की, जेव्हा एखादी प्रणाली आपल्यापेक्षा जास्त हुशार असते, तेव्हा आपण ती काय करेल याचा अजिबात अंदाज लावू शकत नाही. ज्याप्रमाणे बुद्धिबळाच्या खेळात तुमच्यापेक्षा अतिशय हुशार असलेला कॉम्प्युटर तुम्हाला हरवणार हे नक्की असते, पण तो कोणती चाल खेळेल हे तुम्ही आधीच ओळखू शकत नाही, तसेच काहीसे सुपर इंटेलिजन्सच्या बाबतीत घडणार आहे. सध्याचे एआय मॉडेल्स इंटरनेटवरील अफाट माहितीवरून स्वतःच शिकतात. इंटरनेटवर चांगले आणि वाईट अशा दोन्ही प्रकारची माहिती उपलब्ध आहे. त्यामुळे हे मॉडेल्स खोटे बोलणे, फसवणूक करणे आणि स्वतःचे अस्तित्व टिकवून ठेवण्यासाठी कट रचणे यांसारख्या गोष्टीही शिकत आहेत. आपण सध्या एआयला फक्त 'हे करू नकोस' किंवा 'तो शब्द वापरू नकोस' असे वरवरचे फिल्टर लावून अडवण्याचा प्रयत्न करत आहोत. पण मॉडेलच्या मूळ विचार प्रक्रियेवर आपले कोणतेही थेट नियंत्रण नाही.
डॉ. याम्पोल्स्की यांनी 'सॉलिड गोल्ड मॅजिक कार्प' सारख्या काही विशिष्ट शब्दांचे उदाहरण दिले. जेव्हा असे काही विशिष्ट आणि विचित्र शब्द चॅट जीपीटी सारख्या प्रणालीमध्ये टाईप केले जातात, तेव्हा ही प्रणाली पूर्णपणे वेड्यासारखी वागू लागते. हे एखाद्या माणसाला संमोहित (हिप्नोटाईझ) करण्यासारखे आहे. जर कोणी हॅकर किंवा वाईट प्रवृत्तीचा माणूस या प्रणालीमध्ये असे 'बॅकडोअर्स' किंवा त्रुटी निर्माण करण्यात यशस्वी झाला, तर तो या ताकदवान एआयचा वापर कोणत्याही विनाशकारी कामासाठी करू शकतो. आणि जर अशी प्रणाली जगातील महत्त्वपूर्ण व्यवस्था जसे की बँका, वैद्यकीय सेवा किंवा लष्करी यंत्रणा चालवत असेल, तर त्याचे परिणाम किती भयंकर असू शकतील याची आपण फक्त कल्पनाच केलेली बरी.
याहूनही मोठी आणि अत्यंत भीतीदायक बाब म्हणजे 'अस्तित्वाचा धोका' (Existential Risk). डॉ. याम्पोल्स्की सांगतात की, जेव्हा आपण आपल्यापेक्षा हुशार आणि ताकदवान मशीन बनवू, तेव्हा ती मशीन मानवाकडे कशा दृष्टीने बघेल हे कुणालाच माहीत नाही. कदाचित या सुपर इंटेलिजन्सला असे वाटू शकते की, मानवामुळे पृथ्वीला धोका आहे, किंवा मानवच आपल्याला बंद करू शकतो. स्वतःचे अस्तित्व टिकवण्यासाठी आणि स्वतःच्या सुरक्षेसाठी, ही मशीन संपूर्ण मानवजातीलाच संपवण्याचा निर्णय घेऊ शकते. ही कोणतीही सायन्स फिक्शन चित्रपटातील कथा नसून एका शास्त्रज्ञाने वर्तवलेली अत्यंत गंभीर आणि शास्त्रीय शक्यता आहे.
पण मानवजातीचा अंत होणे हा कदाचित सर्वात वाईट परिणाम नसेल. डॉ. याम्पोल्स्की यांनी त्यांच्या पुस्तकात 'व्हर्च्युअल हेल' म्हणजेच 'डिजिटल नरक' या अत्यंत भयानक संकल्पनेचा उल्लेख केला आहे. समजा, भविष्यात एआयने प्रगत वैद्यकीय तंत्रज्ञानाच्या मदतीने माणसाला अमरत्व दिले. माणूस कधीही मरणार नाही, पण त्याच वेळी हे एआय 'न्यूरालिंक' सारख्या ब्रेन-चिप तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून माणसाच्या मेंदूवर पूर्ण नियंत्रण मिळवू शकते. हे एआय माणसाच्या मेंदूत घुसून त्याच्या सर्वात खोलवर लपलेल्या भीती आणि वेदना ओळखू शकते आणि त्याचा वापर करून माणसाला अनंत काळासाठी छळू शकते. अशा नरकातून माणसाला मृत्यूचीही सुटका मिळणार नाही. जरी हे घडण्याची शक्यता खूप कमी असली, तरी तंत्रज्ञानाच्या दृष्टीने हे शक्य आहे, ही जाणीवच मनाला सुन्न करणारी आहे.
मग प्रश्न असा पडतो की, जर हे तंत्रज्ञान इतके विनाशकारी आणि धोकादायक आहे, तर आपण ते का बनवत आहोत? यावर डॉ. याम्पोल्स्की यांचे उत्तर अत्यंत स्पष्ट आहे: पैसा आणि जागतिक स्पर्धा. आज जगात एआयच्या विकासासाठी लाखो-कोटी डॉलर्स (ट्रिलियन्स) ची गुंतवणूक केली जात आहे. अमेरिका, चीन सारखे देश आणि गुगल, ओपन एआय सारख्या मोठ्या कंपन्या यांच्यात एक जीवघेणी शर्यत लागली आहे. ज्याच्याकडे सर्वात आधी 'सुपर इंटेलिजन्स' असेल, तो संपूर्ण जगावर राज्य करेल आणि प्रचंड संपत्ती कमवेल, या लालसेपोटी सर्वजण अंधाधुंध वेगाने पळत आहेत. ही एक प्रकारची बाजारपेठेची मोठी चूक आहे. डॉ. याम्पोल्स्की निक्षून सांगतात की, आजवर एकाही संशोधकाने, एकाही कंपनीने असा कोणताही अल्गोरिदम, पेटंट किंवा प्रोटोटाईप जगासमोर मांडलेला नाही जो हे सिद्ध करू शकेल की आपण भविष्यातील अतिप्रगत एआयवर कायमस्वरूपी नियंत्रण ठेवू शकतो. आपण आजवर एकही असे सॉफ्टवेअर बनवू शकलो नाही ज्यामध्ये कोणतीही चूक नसेल. त्यामुळे इतकी गुंतागुंतीची आणि स्वतःहून विचार करणारी प्रणाली १००% सुरक्षित असेल, अशी अपेक्षा करणे मूर्खपणाचे आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, आज संपूर्ण जग एका अशा बॉम्बच्या दिशेने धावत आहे, ज्याचे टायमर आधीच सुरू झाले आहे आणि तो कसा थांबवायचा हे कुणालाच माहीत नाही. जर आपण 'सुपर इंटेलिजन्स' बनवण्यात यशस्वी झालो, तर केवळ ते बनवणारा देशच नाही, तर संपूर्ण जग आणि मानवजात नष्ट होईल. या मोठ्या धोक्याकडे गांभीर्याने पाहण्याऐवजी, अनेक सरकारे या तंत्रज्ञानाच्या विकासाला अधिक वेग देण्यासाठी आणि त्यावर कोणतेही नियमन न आणण्यासाठी कायदे करत आहेत. जर आपण वेळीच सावध झालो नाही, तर आपण स्वतःच्या हातांनी एक असा देव किंवा राक्षस निर्माण करू, जो आपल्याला कधीही क्षमा करणार नाही आणि ज्याच्यापासून आपल्याला कोणीही वाचवू शकणार नाही. या अंध शर्यतीला आता लगाम घालण्याची आणि एआयच्या विकासाऐवजी एआयच्या सुरक्षेवर सर्वाधिक गुंतवणूक करण्याची वेळ आली आहे, अन्यथा मानवजातीचा अंत अटळ आहे.
हा व्हिडिओ आणि त्यातील माहिती नक्कीच विचार करायला लावणारी आहे. भविष्यातील संकटांची चाहूल देणारा हा लेख आपल्या सर्वांसाठी एक धोक्याचा इशारा आहे, ज्याकडे आपण दुर्लक्ष करू शकत नाही.
https://www.youtube.com/watch?v=kjBdtqTRitI
--- तुषार भ. कुटे.
#कृत्रिमबुद्धिमत्ता #ArtificialIntelligence #AI #AIFuture #AISafety #AIrisks #FutureOfAI #SuperIntelligence #AGI #ASI #ExistentialRisk #Humanity #FutureOfHumanity #AIandHumanity #TechWarning #AIEthics #ResponsibleAI #AIThreat #Technology #FutureTechnology #GenerativeAI #MachineLearning #DigitalFuture #AIRevolution #मानवता #मानवतेचाअंत #तंत्रज्ञान #तुषारभकुटे #TusharKute #MITUSkillologies
No comments:
Post a Comment
to: tushar.kute@gmail.com