स्पॉटिफायचा धक्कादायक खुलासा: "आमच्या सर्वोत्तम डेव्हलपर्सनी डिसेंबरपासून एक ओळही कोडिंग केली नाही!"

सध्याच्या काळात तंत्रज्ञान क्षेत्रात ज्या वेगाने बदल घडत आहेत, ते पाहता 'विज्ञानातील कथा' आणि 'वास्तव' यांतील अंतर झपाट्याने मिटत चालले आहे. काही वर्षांपूर्वी जर कोणी म्हटले असते की सॉफ्टवेअर इंजिनिअर्सना भविष्यात कोडिंग करण्याची गरजच उरणार नाही, तर लोकांनी त्या गोष्टीवर विश्वास ठेवला नसता किंवा ती चेष्टा समजून सोडून दिले असते. पण २०२६ साल उजाडता-उजाडता ही कल्पनेतील गोष्ट आता सत्य बनली आहे. लोकप्रिय म्युझिक स्ट्रीमिंग ॲप 'स्पॉटिफाय'ने (Spotify) नुकताच एक असा खुलासा केला आहे, ज्यामुळे संपूर्ण आयटी जगताच्या पायाखालची जमीन सरकली आहे. टेकक्रंचने दिलेल्या एका सविस्तर वृत्तानुसार, स्पॉटिफायने अधिकृतपणे जाहीर केले आहे की त्यांच्या कंपनीतील अनेक वरिष्ठ आणि सर्वोत्तम डेव्हलपर्सनी गेल्या डिसेंबर महिन्यापासून प्रत्यक्ष कोडिंगची एकही ओळ लिहिलेली नाही. तरीही त्यांचे काम पूर्वीपेक्षा जास्त वेगाने आणि अचूकपणे सुरू आहे. यामागे कारण आहे - 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स' म्हणजेच कृत्रिम बुद्धिमत्ता. हा बदल केवळ एका कंपनीपुरता मर्यादित नसून, तो सॉफ्टवेअर डेव्हलपमेंटच्या इतिहासातील एका नव्या युगाची नांदी आहे.

सामान्य माणसाच्या मनात 'प्रोग्रामर' किंवा 'कोडर'ची जी प्रतिमा असते, ती म्हणजे कॉम्प्युटरच्या काळ्या स्क्रीनवर हिरव्या रंगाच्या अक्षरात तासनतास काहीतरी टाइप करणारी व्यक्ती. पण स्पॉटिफायमध्ये आता हे चित्र बदलले आहे. कंपनीने दिलेल्या माहितीनुसार, त्यांनी आपल्या अंतर्गत कामासाठी अत्यंत प्रगत एआय टूल्स विकसित केले आहेत. या टूल्सच्या मदतीने डेव्हलपर्सना आता क्लिष्ट 'सिंटॅक्स' (Syntax) किंवा प्रोग्रामिंग लँग्वेजचे नियम लक्षात ठेवण्याची गरज उरलेली नाही.

पूर्वी एखादे नवीन फिचर ॲपमध्ये आणण्यासाठी इंजिनिअर्सना हजारो ओळींचे कोड लिहावे लागत असे. त्यात एखादा स्वल्पविराम जरी चुकला तरी संपूर्ण प्रोग्राम बंद पडत असे. आता मात्र एआयमुळे ही कटकट संपली आहे. डेव्हलपर्स आता एआयला साध्या इंग्रजी भाषेत सूचना देतात. उदाहरणार्थ, "असे एक फिचर तयार कर जे वापरकर्त्याच्या मूडनुसार गाणी सुचवेल आणि त्याचा रंग निळा असेल." ही सूचना मिळताच एआय काही सेकंदात त्या सूचनेचे रूपांतर हजारो ओळींच्या अचूक कोडमध्ये करते. त्यामुळे डेव्हलपर्सचे काम आता 'लिहिण्याचे' नसून 'तपासण्याचे' आणि 'सुचवण्याचे' राहिले आहे.

स्पॉटिफायच्या या खुलाशामुळे एक महत्त्वाचा प्रश्न निर्माण झाला आहे की, जर एआयच कोडिंग करत असेल, तर मग मानवी डेव्हलपर्सची गरज काय? यावर कंपनीचे म्हणणे आहे की मानवी कल्पनाशक्तीला एआय पर्याय होऊ शकत नाही. एआय कोड लिहित असले तरी, 'काय बनवायचे आहे' आणि 'ते वापरकर्त्याला कसे वाटले पाहिजे' हे ठरवण्याचे काम अजूनही माणसांचेच आहे.

याला आपण घर बांधण्याच्या उदाहरणावरून समजू शकतो. पूर्वी सॉफ्टवेअर इंजिनिअर हे गवंड्यासारखे काम करायचे, ज्यांना एक-एक वीट रचून भिंत बांधावी लागे. आता एआयमुळे ते 'आर्किटेक्ट' बनले आहेत. आर्किटेक्ट फक्त घराचा नकाशा आणि डिझाइन देतो, प्रत्यक्ष भिंत बांधण्याचे काम आता एआय रुपी मशीन करत आहे. यामुळे डेव्हलपर्सना कोडिंगच्या तांत्रिक अडचणीत अडकण्यापेक्षा, उत्पादनाच्या गुणवत्तेवर आणि नवनिर्मितीवर लक्ष केंद्रित करायला जास्त वेळ मिळत आहे. जे वरिष्ठ डेव्हलपर्स डिसेंबरपासून कोडिंग करत नाहीत, ते आता आपला वेळ नवीन कल्पना शोधण्यात आणि वापरकर्त्यांचा अनुभव कसा सुधारता येईल, याचा विचार करण्यात घालवत आहेत.

स्पॉटिफायने सांगितले की एआयचा वापर सुरू केल्यापासून त्यांच्या कामाचा वेग कित्येक पटीने वाढला आहे. जे काम पूर्ण करण्यासाठी पूर्वी दोन-तीन आठवडे लागायचे, ते काम आता काही तासांत किंवा दिवसांत पूर्ण होत आहे. 'बग्स' किंवा सॉफ्टवेअरमधील त्रुटी शोधणे हे डेव्हलपर्ससाठी सर्वात डोकेदुखीचे काम असते. एआय हे काम मानवापेक्षा जास्त वेगाने आणि अचूकपणे करत असल्याने सॉफ्टवेअर अधिक स्थिर आणि सुरक्षित बनले आहे.

याचा थेट फायदा ग्राहकांना होत आहे. ॲपमधील नवीन अपडेट्स आता खूप लवकर येत आहेत. जर ग्राहकांनी एखाद्या त्रुटीबद्दल तक्रार केली, तर ती दुरुस्त करायला आता महिने लागत नाहीत. एआयला फक्त समस्या सांगितली की ते उपाय शोधून काढते. या वाढलेल्या कार्यक्षमतेमुळे कंपनीचा खर्चही वाचत आहे आणि नफा वाढत आहे.

स्पॉटिफायचा हा प्रयोग यशस्वी झाल्याने, आता हे स्पष्ट झाले आहे की भविष्यातील सॉफ्टवेअर इंजिनिअरिंग हे 'नो-कोड' (No-Code) किंवा 'नॅचरल लँग्वेज प्रोग्रामिंग'च्या दिशेने जात आहे. याचा अर्थ असा की भविष्यात कोडिंग शिकण्यासाठी तुम्हाला पायथॉन, जावा किंवा सी++ सारख्या भाषा शिकण्याची गरज भासणार नाही. तुम्हाला फक्त तुमचे विचार स्पष्टपणे मांडता आले पाहिजेत. तुमची मातृभाषा किंवा इंग्रजी भाषा हीच आता प्रोग्रामिंगची भाषा बनणार आहे.

हे ऐकायला खूप छान वाटत असले तरी, याचे काही गंभीर परिणामही आहेत. जर कोडिंगचे काम एआय करू लागले, तर नवशिक्या इंजिनिअर्सचे (Freshers) काय होणार? ज्युनिअर लेव्हलवर जिथे प्रामुख्याने कोडिंग आणि टेस्टिंगचे काम केले जाते, त्या नोकऱ्यांवर एआयमुळे गदा येण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. कारण जर वरिष्ठ अधिकारीच एआयच्या मदतीने सर्व काम करत असतील, तर त्यांना मदतनीसांची गरज कमी भासेल.

स्पॉटिफायच्या या बातमीचा सर्वात मोठा परिणाम भारतासारख्या देशावर होऊ शकतो, जिथे लाखो लोक आयटी क्षेत्रात काम करतात. भारतीय आयटी उद्योग हा प्रामुख्याने 'सर्व्हिस' म्हणजेच सेवा पुरवणारा उद्योग आहे. परदेशातील कंपन्यांसाठी कोडिंग आणि मेंटेनन्सचे काम भारतातून केले जाते. पण जर परदेशी कंपन्यांनी एआय वापरून हे काम स्वतःच करायला सुरुवात केली, तर भारतीय इंजिनिअर्सना काम कोण देणार?

त्यामुळे भारतीय तरुणांनी आता केवळ कोडिंगवर अवलंबून न राहता 'सिस्टम डिझाइन', 'एआय प्रॉम्प्टिंग' आणि 'प्रॉडक्ट मॅनेजमेंट' यांसारखी नवीन कौशल्ये शिकणे अत्यंत गरजेचे झाले आहे. जे फक्त आज्ञा पाळून कोड लिहितात, त्यांची जागा एआय घेईल. पण जे एआयला आज्ञा देऊ शकतील, त्यांनाच भविष्यात मागणी असेल.

स्पॉटिफायच्या काही डेव्हलपर्सनी आपल्या अनुभवाबद्दल सांगताना म्हटले की, सुरुवातीला त्यांना एआयवर अवलंबून राहणे थोडे विचित्र वाटले. ज्या कामात त्यांनी आपले आयुष्य घालवले, ते काम आता एक मशीन करत आहे, याची खंत काहींना वाटली. पण हळूहळू त्यांच्या लक्षात आले की एआयमुळे त्यांची 'मजुरी'  कमी झाली आहे. कंटाळवाणी आणि पुनरावृत्तीची कामे एआय करत असल्याने, त्यांना खऱ्या अर्थाने सर्जनशील काम करण्याची संधी मिळत आहे.

हा बदल मानसिकदृष्ट्याही मोठा आहे. कोडिंग हे अनेक इंजिनिअर्ससाठी एक कला असते. स्वतःच्या हाताने कोड लिहून जेव्हा एखादा प्रोग्राम रन होतो, तेव्हा मिळणारा आनंद वेगळाच असतो. एआयमुळे हा आनंद हिरावला जाण्याची भीती काही जुन्या जाणत्या कोडरना वाटत आहे. पण काळाचा महिमा असा आहे की बदलाला सामोरे जाण्यावाचून पर्याय नाही.

या सर्व सकारात्मक बाबींमध्ये एक धोक्याची घंटाही लपलेली आहे. ती म्हणजे एआयवर होणारे अति-अवलंबित्व. जर डेव्हलपर्सना कोड लिहिताच आला नाही किंवा एआयने लिहिलेला कोड त्यांना समजलाच नाही, तर भविष्यात जेव्हा एआय एखादी मोठी चूक करेल, तेव्हा ती दुरुस्त कोण करणार? याला 'ब्लॅक बॉक्स प्रॉब्लेम' असे म्हणतात. जर आपण एआयच्या आहारी गेलो आणि मूलभूत कौशल्ये विसरलो, तर आपण तंत्रज्ञानाचे गुलाम बनू शकतो.

स्पॉटिफायने यावर उपाय म्हणून असे सांगितले आहे की, एआय जरी कोड लिहित असले, तरी अंतिम मंजुरी मानवी तज्ञांचीच असते. एआय हे फक्त एक साधन आहे, मालक नाही, हे तत्व त्यांनी पाळले आहे. तरीही, जेव्हा मानवी सराव कमी होतो, तेव्हा कौशल्य गंजण्याची भीती असतेच.

स्पॉटिफायची ही बातमी म्हणजे हिमनगाचे फक्त एक टोक आहे. येत्या काही महिन्यांत गुगल, मायक्रोसॉफ्ट, ॲमेझॉन आणि इतर सर्वच टेक कंपन्यांमधून अशाच बातम्या येऊ लागतील. २०२६ हे वर्ष एआयच्या प्रत्यक्ष वापराचे वर्ष ठरत आहे. "डिसेंबरपासून कोडिंग नाही" हे वाक्य जरी धक्कादायक असले, तरी ते एका सुंदर भविष्याची ही नांदी असू शकते, जिथे माणूस फक्त विचार करेल आणि मशीन ते विचार सत्यात उतरवेल.

पण या क्रांतीमध्ये आपण माणसाचे महत्त्व कमी तर करत नाही ना, याचा विचार होणे गरजेचे आहे. सॉफ्टवेअर डेव्हलपमेंटची व्याख्या आता कायमची बदलली आहे. आता 'कोड' महत्त्वाचा नाही, तर 'सोल्युशन' (उपाय) महत्त्वाचे आहे. ज्यांना हे नवीन गणित समजेल, तेच या एआय युगात टिकून राहतील. बाकीच्यांसाठी मात्र 'अपडेट' होणे किंवा 'आउटडेट' होणे, याशिवाय दुसरा पर्याय उरणार नाही. स्पॉटिफायने जगाला दाखवून दिले आहे की, भविष्यातील संगीत हे केवळ वाद्यांच्या सुरांनी नाही, तर एआयच्या अल्गोरिदमनेही सजणार आहे.

--- तुषार भ. कुटे